شریعت، فلسفه و اخلاق 1 پیاپی 1 2023 04 20 A Qualitative Analysis of the Components of Practical Reason in Islamic Philosophy تحلیل کیفی مؤلفه‌های عقل عملی در فلسفه اسلامی 1 9 EN احمد شاکری لنگرودی گروه الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 2023 02 08 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The aim of this study was to identify and analyze the components of practical reason in Islamic philosophy from the perspectives of subject-matter experts using a qualitative approach. This qualitative study employed thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 26 participants including professors, researchers, and PhD students in Islamic philosophy affiliated with academic and research institutions in Tehran. Participants were selected using purposive sampling, and interviews continued until theoretical saturation was achieved. The transcripts were analyzed using Nvivo software. The analysis yielded three main themes: “Conceptual Dimensions of Practical Reason,” “Functions of Practical Reason in Islamic Philosophy,” and “Sources and Methods for Strengthening Practical Reason.” A total of 18 subthemes and over 90 open codes were identified. Participants described practical reason as a purpose-driven capacity oriented toward ethical action, closely linked with will, intention, and behavioral guidance. The findings indicate that practical reason in Islamic philosophy is a multidimensional and action-oriented concept that plays a vital role in moral education, religious policymaking, and the development of ethical understanding at both individual and societal levels. Practical reason can be strengthened through resources such as religious texts, lived experiences, and spiritual discipline.</p> <p>هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های عقل عملی در فلسفه اسلامی از دیدگاه صاحب‌نظران این حوزه با استفاده از رویکرد کیفی بود. این مطالعه با استفاده از روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۶ نفر از استادان، پژوهشگران و دانشجویان دکتری فلسفه اسلامی که در دانشگاه‌ها و مراکز علمی شهر تهران فعالیت داشتند، گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام گرفت و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از نرم‌افزار Nvivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل «ساحت‌های مفهومی عقل عملی»، «کارکردهای عقل عملی در فلسفه اسلامی» و «منابع و راه‌های تقویت عقل عملی» شد. در مجموع، ۱۸ زیرمقوله و بیش از ۹۰ مفهوم اولیه (کد باز) شناسایی گردید. مشارکت‌کنندگان عقل عملی را قوه‌ای جهت‌دار، ناظر به کنش اخلاقی، و مرتبط با اراده، نیت و هدایت رفتاری معرفی کردند. نتایج این پژوهش نشان داد که عقل عملی در فلسفه اسلامی مفهومی چندساحتی و کاربردی است که می‌تواند در تربیت اخلاقی، سیاست‌گذاری دینی، و ارتقاء فهم اخلاقی در سطح فردی و اجتماعی نقش مؤثری ایفا کند. تقویت عقل عملی از طریق منابعی چون متون دینی، تجربه زیسته، و سلوک معنوی امکان‌پذیر است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/1/1