شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 07 01 Identifying the Dimensions and Components of Organizational Justice Based on Islamic Teachings (Qur’an and Nahj al-Balagha) in Governmental Organizations شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های عدالت سازمانی بر اساس آموزه‌های اسلامی (قرآن و نهج‌البلاغه) در سازمان‌های دولتی 1 19 FA مریم دریانورد دانشجوی دکتری، گروه مدیریت آموزشی، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، ایران. علیرضا قاسمی زاد گروه مدیریت آموزشی، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، ایران پری مشایخ گروه مدیریت آموزشی، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، Journal Article <p>The present study aimed to identify, design, and validate the dimensions and components of organizational justice grounded in Islamic teachings derived from the Qur’an and Nahj al-Balagha and to determine the relative impact of each dimension within governmental organizations. This research employed an exploratory mixed-methods design. In the qualitative phase, documentary analysis and semi-structured interviews with experts in public administration and seminary scholars were conducted using snowball sampling until theoretical saturation was achieved after fourteen interviews. Qualitative data were analyzed through thematic analysis using MAXQDA12, leading to the extraction of basic, organizing, and global themes. In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire was administered to managers and experts from fifty governmental organizations in Dayyer city. Structural relationships among constructs were examined using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Construct validity and reliability were confirmed through factor loadings, composite reliability, and average variance extracted indices. The qualitative analysis identified eight principal dimensions of Islamic organizational justice—distributive, procedural, interactional, social, legal, cultural, informational, and environmental justice—comprising 35 components and 94 indicators. Structural equation modeling demonstrated that all dimensions exerted positive and statistically significant effects on the central construct of organizational justice. Interactional justice exhibited the strongest effect (β = 0.960), indicating that perceptions of fairness were primarily shaped by ethical interpersonal treatment and respectful communication. Informational, cultural, and legal justice also showed substantial explanatory power. Bootstrapping results confirmed the statistical significance of all structural paths at the 95% confidence level.  The findings indicate that organizational justice from an Islamic perspective represents a multidimensional ethical system integrating moral conduct, transparent communication, social responsibility, and environmental accountability. The proposed model provides an indigenous evaluative framework capable of guiding justice-oriented policy design, ethical governance practices, and organizational performance assessment within public sector institutions.</p> <p>هدف پژوهش حاضر شناسایی، طراحی و اعتبارسنجی ابعاد و مؤلفه‌های عدالت سازمانی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی قرآن و نهج‌البلاغه در سازمان‌های دولتی و تعیین میزان تأثیر هر بعد در تبیین عدالت سازمانی اسلامی است. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه مدیریت دولتی و اعضای هیأت علمی حوزه‌های علمیه گردآوری شد و نمونه‌گیری به روش گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری در 14 مصاحبه ادامه یافت. تحلیل داده‌های کیفی با روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA12 انجام شد و مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر استخراج گردید. در مرحله کمی، برای آزمون مدل و تعیین میزان اثرگذاری ابعاد، پرسشنامه محقق‌ساخته میان مدیران و کارشناسان 50 سازمان دولتی شهر دیر توزیع شد و داده‌ها با روش معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی تحلیل گردید. روایی و پایایی سازه‌ها از طریق بارهای عاملی، میانگین واریانس استخراج‌شده و پایایی ترکیبی بررسی و تأیید شد. نتایج تحلیل مضمون منجر به استخراج 8 بعد اصلی شامل عدالت توزیعی، رویه‌ای، تعاملاتی، اجتماعی، قانونی، فرهنگی، اطلاعاتی و محیط‌زیستی همراه با 35 مؤلفه و 94 شاخص گردید. نتایج مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد تمامی ابعاد تأثیر مثبت و معناداری بر عدالت سازمانی اسلامی دارند و ضرایب مسیر همگی بالاتر از سطح قابل قبول گزارش شدند. عدالت تعاملاتی با ضریب اثر 0.960 قوی‌ترین پیش‌بین عدالت سازمانی شناخته شد، در حالی که عدالت اطلاعاتی، فرهنگی و قانونی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری ادراک عدالت ایفا کردند. نتایج آزمون بوت‌استراپینگ معناداری روابط ساختاری را در سطح اطمینان 95 درصد تأیید کرد. یافته‌ها نشان داد عدالت سازمانی در چارچوب آموزه‌های اسلامی مفهومی چندبعدی مبتنی بر اخلاق، تعامل انسانی، شفافیت اطلاعاتی، مسئولیت اجتماعی و توجه به محیط‌زیست است و تحقق آن بیش از هر چیز به کیفیت روابط انسانی و رفتار اخلاقی مدیران وابسته است. مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی بومی برای سنجش عدالت، طراحی سیاست‌های مدیریتی عدالت‌محور و ارتقای حکمرانی اخلاقی در سازمان‌های دولتی مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/103/67