شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 10 1404 06 01 A Comparative Analysis of the Concept of the Testimony of Witnesses on the Day of Resurrection and Its Educational Functions in Shi‘i and Sunni Exegeses تحلیل تطبیقی مفهوم شهادت شاهدان در قیامت و کارکردهای تربیتی آن در تفاسیر شیعه و اهل‌سنت 1 14 FA سید محمود جعفری کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران حامد دژآباد دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study undertakes a comparative analysis of the concept of the “testimony of witnesses on the Day of Resurrection” and its educational functions in Shi‘i and Sunni exegetical traditions. The doctrine of the testimony of witnesses—which encompasses prophets, angels, human bodily organs, and even the earth—is presented in the Noble Qur’an as a mechanism for cultivating moral responsibility, self-regulation, and the reinforcement of the human ethical conscience. The objective of this research is to examine the convergences and divergences between the exegetical perspectives of the two major Islamic traditions and to elucidate the educational implications of this belief for the individual and social conduct of the believing subject. The methodology is qualitative and descriptive-analytical, grounded in a comparative examination of classical and contemporary Shi‘i and Sunni exegetical sources; data were extracted from prominent commentaries such as al-Mīzān, Majmaʿ al-Bayān, al-Kashshāf, Fī Ẓilāl al-Qurʾān, and al-Jāmiʿ li-Aḥkām al-Qurʾān, and were analyzed with particular attention to their pedagogical dimensions. The findings indicate that both exegetical traditions, despite differing emphases on either the inner moral conscience or outward righteous action, underscore the role of the testimony of witnesses in self-restraint, avoidance of sin, cultivation of piety (taqwā), and regulation of human conduct. Shared elements include the promotion of self-surveillance, vigilance in the use of bodily faculties and limbs, and the facilitation of exemplary conduct for others, while the differences primarily emerge in the extent to which emphasis is placed upon inward moral awareness versus obedience and external righteous deeds. This analysis demonstrates that belief in continuous divine surveillance and the testimony of witnesses not only strengthens ethical behavior but also provides an epistemic framework for resurrection-centered (maʿād-oriented) education in Islam, thereby highlighting the significance of attending to exegetically grounded pedagogical teachings in ethical and educational policymaking.</p> <p>این پژوهش به تحلیل تطبیقی مفهوم «شهادت شاهدان در قیامت» و کارکردهای تربیتی آن در تفاسیر شیعه و اهل‌سنت می‌پردازد. آموزه شهادت شاهدان، که شامل پیامبران، ملائکه، اعضای بدن و حتی زمین است، از منظر قرآن کریم ابزاری برای ایجاد مسئولیت‌پذیری، خودکنترلی و تقویت وجدان اخلاقی انسان محسوب می‌شود. هدف این تحقیق، بررسی اشتراکات و تفاوت‌های دیدگاه‌های تفسیری فریقین و تبیین آثار تربیتی این باور در رفتار فردی و اجتماعی انسان مؤمن است. روش پژوهش، کیفی و توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعه تطبیقی منابع تفسیری کلاسیک و معاصر شیعه و اهل‌سنت است؛ داده‌ها از تفاسیر برجسته همچون المیزان، مجمع البیان، الکشاف، فی ظلال القرآن و جامع الأحکام استخراج شده و با تمرکز بر آثار تربیتی تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو سنت تفسیری، با وجود تفاوت در تأکید بر وجدان فردی یا عمل صالح بیرونی، بر نقش شهادت شاهدان در کنترل نفس، پرهیز از گناه، تقوا و نظم در رفتار انسانی تأکید دارند. اشتراکات، شامل ایجاد خودنظارتی، مراقبت در به‌کارگیری اعضا و جوارح، و زمینه‌سازی برای الگوگیری دیگران است، و تفاوت‌ها عمدتاً در گستره تمرکز بر وجدان درونی یا اطاعت و عمل صالح آشکار می‌شود. این تحلیل نشان می‌دهد که باور به نظارت دائمی و شهادت شاهدان، علاوه بر تقویت رفتار اخلاقی، چارچوبی معرفتی برای تربیت معادمحور در اسلام فراهم می‌آورد و اهمیت توجه به آموزه‌های تربیتی تفسیری را در سیاست‌گذاری اخلاقی و آموزشی برجسته می‌سازد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/105/60