شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 12 1404 08 01 Philosophical Foundations of Intercultural Dialogue from the Perspective of Mulla Sadra مبانی فلسفی گفتگوی بین‌فرهنگی از دیدگاه ملاصدرا 1 17 FA معصومه بیات استادیار، گروه اموزشی الهیات ، دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران Journal Article 1404/04/24 Intercultural dialogue has emerged as a fundamental necessity in the contemporary world for managing cultural diversity, reducing conflicts, and promoting peaceful coexistence. However, many existing approaches remain confined to linguistic, social, or political frameworks and lack deep philosophical grounding, particularly at the ontological and epistemological levels. The present study aims to articulate the philosophical foundations of intercultural dialogue based on the Transcendent Philosophy of Mulla Sadra by examining its metaphysical, anthropological, and epistemological dimensions. The research adopts a descriptive-analytical method grounded in the study of primary Sadrian texts and philosophical sources. The findings indicate that principles such as the primacy of existence, the gradation of being, substantial motion, and the unity of the knower and the known provide a coherent theoretical framework in which cultural plurality is understood within an ontological unity, thereby enabling meaningful and profound dialogue among cultures. From an anthropological perspective, the human being is conceived as a dynamic and evolving entity whose identity is shaped through interaction with others, making intercultural dialogue a path toward self-realization and existential growth. Epistemologically, the recognition of multiple levels of knowledge—from sensory perception to intellectual and intuitive cognition—transforms dialogue into a multi-layered process that goes beyond mere information exchange. Overall, the Sadrian model offers a comprehensive and integrative perspective with significant potential for rethinking intercultural dialogue and developing a transformative framework in this field. گفتگوی بین‌فرهنگی در جهان معاصر به‌عنوان یکی از ضرورت‌های بنیادین برای مدیریت تنوع فرهنگی، کاهش تعارضات و تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز مطرح شده است. با این حال، بسیاری از رویکردهای موجود در این حوزه، عمدتاً در چارچوب‌های زبانی، اجتماعی یا سیاسی باقی مانده و از پشتوانه‌های عمیق فلسفی، به‌ویژه در سطح هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی، بهره‌مند نیستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی فلسفی گفتگوی بین‌فرهنگی بر اساس حکمت متعالیه ملاصدرا، به بررسی ابعاد متافیزیکی، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی این مسئله پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فلسفی و متون اصلی صدرایی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصولی همچون اصالت وجود، تشکیک در مراتب هستی، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول، چارچوبی نظری فراهم می‌آورند که در آن، کثرت فرهنگی در بستر وحدت وجودی معنا می‌یابد و امکان گفتگوی عمیق و معنادار میان فرهنگ‌ها فراهم می‌شود. در بعد انسان‌شناختی، انسان به‌عنوان موجودی پویا و در حال شدن در نظر گرفته می‌شود که هویت او در فرآیند تعامل با دیگری شکل می‌گیرد و گفتگوی بین‌فرهنگی به‌مثابه مسیری برای تعالی و خودتحقق‌بخشی او تلقی می‌گردد. در حوزه معرفت‌شناسی نیز، با پذیرش مراتب مختلف شناخت از حس تا شهود، گفتگو به فرآیندی چندسطحی تبدیل می‌شود که فراتر از تبادل صرف اطلاعات است. در مجموع، الگوی صدرایی با ارائه نگاهی جامع و یکپارچه، ظرفیت بالایی برای بازاندیشی در نظریه گفتگوی بین‌فرهنگی و ارائه چارچوبی تحول‌آفرین در این حوزه دارد.

https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/107/104