شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 06 01 Applying the Educational Perspectives of the Muʿtazilites and Ashʿarites in Designing a Contemporary Model of Islamic Education کاربست دیدگاه های تربیتی معتزله و اشاعره در طراحی الگوی نوین تعلیم و تربیت اسلامی 1 14 FA سیاوش حسین بگلو گروه علمی تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران. محبوب مهدویان گروه علمی تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه ازاد اسلامی، خوی، ایران. عزیز علیزاده سالطه گروه علمی معارف اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران. Journal Article 1405 02 08 <p>Islamic education, as one of the most important functions of educational systems, aims at cultivating the perfect human being (al-insān al-kāmil) and attaining proximity to God and is introduced in religious texts as one of the principal missions of the prophets. The Muʿtazilite and Ashʿarite theological schools, through their distinct theoretical models, exerted a profound influence on Islamic education from the ninth to the twelfth centuries CE. Using a descriptive-interpretive method, this study seeks to explicate the theoretical models developed by the Muʿtazilites and Ashʿarites in the field of Islamic education. By emphasizing rationalism, human free will, and freedom of thought, the Muʿtazilites developed a model that conceptualized education as a process for cultivating autonomous, knowledgeable, and responsible human beings. Their educational methods, including debate, inquiry, and rational argumentation, focused on strengthening critical thinking and moral self-cultivation and guided learners toward intellectual independence. In contrast, the Ashʿarites, based on their emphasis on divine determinism and adherence to religious principles, developed a model grounded in imitation and obedience, regarding the learner as lacking complete autonomy and largely restricting education to the memorization of religious texts and transmitted traditions. The findings indicate that the Muʿtazilite model, with its emphasis on rationality and the cultivation of creative thinking, is more compatible with the requirements of contemporary education because it associates societal development with scientific advancement. By contrast, the Ashʿarite model, because of its emphasis on imitation, appears less applicable in the modern era, in which individuals increasingly seek to understand causal relationships and the reasons underlying phenomena. The findings of this study may contribute to the development of contemporary educational models that are responsive to present-day needs.</p> <p>تعلیم و تربیت اسلامی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کارکردهای نظام‌های آموزشی، با هدف پرورش انسان کامل و قرب الهی، در متون دینی به‌عنوان رسالت اصلی انبیا معرفی شده است. مکاتب کلامی معتزله و اشاعره با ارائه مدل‌های نظری متمایز، تأثیر عمیقی بر نظام تعلیم و تربیت اسلامی در قرون سوم تا ششم هجری گذاشتند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تفسیری، به تبیین مدل‌های الگوی نظری معتزله و اشاعره در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی می‌پردازد. معتزله با تأکید بر عقل‌گرایی، اختیار و آزادی اندیشه، مدلی طراحی کردند که آموزش را فرایندی برای پرورش انسان مختار، آگاه و مسئول می‌داند. روش‌های آموزشی آن‌ها، مانند مناظره، پرس‌وجو و استدلال عقلی، بر تقویت تفکر نقاد و خودسازی اخلاقی متمرکز بود و شاگردان را به سوی استقلال فکری هدایت می‌کرد. در مقابل، اشاعره با اعتقاد به جبر الهی و اصول‌گرایی دینی، مدلی مبتنی بر تقلید و اطاعت ارائه کردند که متربی را فاقد اختیار کامل دانسته و آموزش را به حفظ متون دینی و روایات محدود می‌کرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدل معتزله، با تأکید بر عقلانیت و پرورش تفکر خلاق، با نیازهای تعلیم و تربیت امروزی همخوانی بیشتری دارد، زیرا توسعه جوامع را به پیشرفت علمی وابسته می‌داند. در مقابل، مدل اشاعره، به‌دلیل تمرکز بر تقلید، در عصر مدرن که انسان‌ها به‌دنبال درک علل و معلول‌ها هستند، کمتر کاربردی است. این پژوهش می‌تواند به طراحی الگوهای نوین تربیتی متناسب با نیازهای معاصر کمک کند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/111/170