شریعت، فلسفه و اخلاق 1 پیاپی ۳ 1402 07 13 A Qualitative Exploration of Ethical Dimensions in Islamic Practical Philosophy with Emphasis on the Works of Ibn Miskawayh بررسی کیفی ابعاد اخلاق در حکمت عملی اسلامی با تأکید بر آثار ابن‌مسکویه 19 27 FA Journal Article 1402 01 31 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The objective of this study was to qualitatively explore the ethical dimensions in Islamic practical philosophy with emphasis on the works of Ibn Miskawayh. A qualitative research design was employed, using semi-structured interviews with 16 participants who were experts in Islamic philosophy and ethics based in Tehran. Data were analyzed thematically using NVivo software, and sampling continued until theoretical saturation was reached. Findings revealed that the ethical dimensions in Islamic practical philosophy consist of three main categories: ethical rationality, virtues and vices, and the relationship between ethics and society. Reason plays a central role in discerning virtue, and self-purification is achievable through meditation and self-control. Virtues such as wisdom, justice, and courage are accepted behavioral principles, while vices like envy and stinginess are identified as ethical corruptions. Moreover, individual ethics are strongly linked with social responsibility and cultural institutions that institutionalize virtues at the societal level. The conclusion is that Ibn Miskawayh’s Islamic practical philosophy, emphasizing rationality and self-purification, offers a systematic and practical framework for moral reform at individual and social levels, which can be applied in contemporary educational and cultural programs.</p> <p>هدف این پژوهش بررسی کیفی ابعاد اخلاق در حکمت عملی اسلامی با تأکید بر آثار ابن‌مسکویه است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 16 شرکت‌کننده از متخصصان فلسفه و اخلاق اسلامی در تهران بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل مضمون شدند و فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها نشان داد که ابعاد اخلاق در حکمت عملی اسلامی از سه مقوله اصلی عقلانیت اخلاقی، فضایل و رذایل اخلاقی و ارتباط اخلاق و جامعه تشکیل شده است. عقل در این نظام اخلاقی نقش محوری در تشخیص فضیلت دارد و تهذیب نفس از طریق مراقبه و خودمهارگری امکان‌پذیر است. فضایل مانند حکمت، عدالت و شجاعت به‌عنوان اصول رفتاری پذیرفته شده و رذایل چون حسد و بخل آفات اخلاقی شناخته می‌شوند. همچنین اخلاق فردی در پیوندی مستحکم با مسئولیت اجتماعی و نهادهای فرهنگی قرار دارد که موجب نهادینه‌سازی فضیلت‌ها در سطح جامعه می‌شود. نتیجه‌گیری این است که حکمت عملی اسلامی ابن‌مسکویه با تأکید بر عقلانیت و تهذیب نفس، چارچوبی نظام‌مند و کاربردی برای اصلاح اخلاق فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد که می‌تواند در برنامه‌های تربیتی و فرهنگی معاصر به کار گرفته شود.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/12/9