شریعت، فلسفه و اخلاق 4 تیر ماه 1405 1405 04 01 Amartya Sen and the Critique of the Normative–Ethical Foundations of Welfare Economics and Development (A Critical Approach to the Welfare Policies of the Fifth and Sixth Governments of the Islamic Republic of Iran) آمارتیا سن و نقد مبانی هنجاری-اخلاقی اقتصاد رفاه و توسعه (رویکردی انتقادی به سیاست‌های رفاهی دولت‌های پنجم و ششم جمهوری اسلامی ایران) 1 20 FA سمیه معمارزاده سرحوضکی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران سعید گازرانی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران حمید سعیدی جوادی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Journal Article 1404/12/05 Welfare economists maintain that markets are not always capable of allocating resources efficiently. They refer to such situations as “market failures” and argue that, under these conditions, political institutions should intervene as complements to or substitutes for the market. The principles of welfare economics were first formulated by Alfred Pigou. Welfare economists contend that governments are responsible for correcting these failures, as uncoordinated individual decision-making does not lead to socially optimal outcomes. The most efficient form of intervention is the least costly solution, determined through cost–benefit analysis. In this context, Amartya Sen, as an economist and political philosopher, critically examined the normative foundations of welfare economics and development, seeking to address the inevitable and dysfunctional contradictions within these theories by incorporating the human, social, and cultural dimensions of society. The main objective of the present study is to critically evaluate the general approaches and socio-economically oriented policies of the fifth and sixth administrations of Hashemi Rafsanjani through the lens of welfare economics, theories of justice, and Sen’s capability approach. The present study adopts a descriptive–analytical method, and its central research question is as follows: based on Sen’s capability theory, what are the most significant characteristics of the welfare policies of the fifth and sixth governments? The research hypothesis suggests that the Hashemi Rafsanjani administration, by adopting policies of economic adjustment, privatization, and the implementation of large-scale infrastructure projects, effectively neglected the socio-political foundations of society and prioritized the economy within its governance framework. However, this approach not only generated a form of political crisis but also intensified economic inequality within Iranian society. It can be argued that the general policies of the Hashemi government, in addressing economic issues through a relatively radical adoption of welfare economics and development paradigms, sidelined alternative models of economic development. Rather than focusing on the expansion of individuals’ capabilities to reduce poverty and inequality and to open the political space for rational national dialogue, the Hashemi administration moved toward constructing a society that was politically closed and economically highly dependent on the state. اقتصاددانان رفاه بر این باورند که بازارها همیشه نمی‌توانند منابع را به طور موثر توزیع کنند. آن‌ها این موارد را «نارسایی‌های بازار» می‌نامند و معتقدند که در این شرایط، نهادهای سیاسی باید به عنوان مکمل یا جایگزین بازار مداخله کنند. اصول اقتصاد رفاه نخستین بار توسط آلفرد پیگو تدوین شد. اقتصاددانان رفاه معتقدند دولت‌ها مسئول اصلاح این نارسایی‌ها هستند، زیرا تصمیم‌گیری‌های ناهماهنگ افراد منجر به پیامدهای اجتماعی بهینه نمی‌شود. کارآمدترین راه مداخله، کم‌هزینه‌ترین راه‌حل است که از طریق تجزیه و تحلیل هزینه-فایده تعیین می‌شود. در این میان، آمارتیا سن، به عنوان یک اقتصاددان و فیلسوف سیاسی، با نقد مبانی هنجاری اقتصاد رفاه و توسعه، تلاش کرد تا تضادهای اجتناب‌ناپذیر و غیرکارکردی نظریه اقتصاد رفاه و توسعه را با عطف توجه به ابعاد انسانی، اجتماعی و فرهنگی جامعه در نظر بگیرد. هدف اصلی تحقیق حاضر این است تا با استفاده از نظریه اقتصاد رفاه و توسعه و نظریه عدالت و رهیافت قابلیت آمارتیا سن، رویکردهای کلی و سیاست‌های اقتصادی اجتماع‌محور در دولت‌های پنجم و ششم هاشمی رفسنجانی را مورد ارزیابی نقادانه قرار دهیم. روش تحقیق حاضر به صورت توصیفی-تحلیلی است و پرسش اصلی تحقیق حاضر عبارت است از: بر پایه نظریه قابلیت سن، مهم‌ترین ویژگی سیاست‌های رفاهی دولت‌های پنجم و ششم چیست؟ فرضیه تحقیق نشان می‌دهد که دولت‌ هاشمی رفسنجانی با در پیش گرفتن سیاست‌های تعدیل اقتصادی، خصوصی‌سازی و اجرای پروژه‌های زیرساختی بزرگ، عملاً بنیادهای اجتماعی-سیاسی جامعه را به کلی نادیده گرفت و تلاش کرد تا اقتصاد را در اولویت دولت خود قرار دهد. اما این رویکرد، نه تنها زمینه نوعی بحران سیاسی را در خودش پدید آورد، بلکه از نظر اقتصادی نیز، نابرابری را در جامعه ایران تشدید کرد. می‌توان گفت سیاست‌های کلی دولت هاشمی در خصوص حل مسائل اقتصادی با در پیش کشیدن یک رویکرد نسبتاً رادیکال یعنی اقتصاد رفاه و توسعه، توانست هر نوع بدیل اقتصادی توسعه را به کناری بزند. دولت‌ هاشمی به جای تمرکز بر گسترش قابلیت‌های عمومی افراد در جهت رفع فقر و نابرابری و باز کردن فضای کشور برای ایجاد یک گفتگوی ملی خردمحور، به سمت و سوی شکل دادن به جامعه‌ای حرکت کرد که از نظر سیاسی، بسته و از نظر اقتصادی، به شدت متکی به دولت بود.

https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/120/132