شریعت، فلسفه و اخلاق 4 اردیبهشت ماه 1405 1405 02 01 A Comparative Study of Imam Khomeini’s Interpretation of Surah Al-Hamd with Other Quranic Exegeses تفسیر سوره حمد امام خمینی(ره) و مقایسه آن با سایر تفاسیر 1 16 FA عقیله موسی نیا دانشجوی دکتری، گروه عرفان، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. علی اکبر افراسیاب پور دانشیار، گروه عرفان، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. مریم بختیار گروه عرفان، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 1404/11/26 <p>Surah Al-Hamd holds a foundational position in Islamic thought because it opens the Quran, is recited in daily prayers, and contains the central concepts of divine unity, lordship, mercy, judgment, servitude, reliance, and guidance. This study aims to examine Imam Khomeini’s interpretation of Surah Al-Hamd and compare it with selected major Islamic commentaries. The research adopts a descriptive, analytical, and comparative method, focusing on Imam Khomeini’s interpretation alongside exegetical works such as Al-Mizan, Majma‘ al-Bayan, Mafatih al-Ghayb, Al-Safi, Kashf al-Asrar, and Ta’wilat al-Qur’an. The findings indicate that Imam Khomeini’s interpretation is not merely lexical, transmitted, or theological; rather, it is primarily mystical, educational, and purposive. In his reading, “Bismillah” signifies the beginning of existence and action through the divine name; “Praise belongs to God” expresses the denial of independent perfection in anything other than God; “The All-Merciful, the Ever-Merciful” reveals the universal and particular dimensions of divine mercy; “Master of the Day of Judgment” recalls God’s absolute sovereignty and the reality of resurrection; and “You alone we worship and You alone we ask for help” represents the realization of servitude and practical monotheism. Furthermore, “Guide us to the straight path” is interpreted as a request for guidance across all levels of human existence, including intellect, heart, action, and social life. The study concludes that the main distinction of Imam Khomeini’s interpretation lies in its integration of the outward and inward dimensions of the Quran, worship and knowledge, mysticism and ethical formation, and Quranic understanding and human transformation. Therefore, his interpretation of Surah Al-Hamd may be regarded as a significant contemporary model of mystical and educational exegesis in which understanding the Quran is directly connected to self-purification and the formation of the God-oriented human being.</p> <p>سوره حمد به دلیل جایگاه بنیادین در آغاز قرآن کریم، حضور دائمی در نمازهای روزانه و اشتمال بر مفاهیم محوری توحید، ربوبیت، رحمت، معاد، عبودیت، استعانت و هدایت، همواره مورد توجه مفسران اسلامی بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تفسیر سوره حمد امام خمینی(ره) و مقایسه آن با سایر تفاسیر برجسته اسلامی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی است و در آن، تفسیر امام خمینی با تفاسیری همچون المیزان، مجمع‌البیان، مفاتیح‌الغیب، الصافی، کشف‌الاسرار و تأویلات القرآن مقایسه شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تفسیر امام خمینی از سوره حمد، تفسیری صرفاً لغوی، روایی یا کلامی نیست، بلکه رویکردی عرفانی، تربیتی و مقصدگرا دارد. در این تفسیر، «بسم‌الله» نشانه آغاز هستی و فعل در پرتو اسم الهی، «الحمدلله» بیانگر نفی استقلال کمالات از غیر خدا، «الرحمن الرحیم» مظهر رحمت عام و خاص الهی، «مالک یوم الدین» یادآور مالکیت مطلق خداوند و حقیقت معاد، و «ایاک نعبد و ایاک نستعین» نقطه تحقق عبودیت و توحید عملی انسان است. همچنین، «اهدنا الصراط المستقیم» در نگاه امام خمینی، درخواست هدایت در همه مراتب عقل، قلب، عمل و حیات اجتماعی انسان تلقی می‌شود. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که امتیاز اصلی تفسیر امام خمینی در پیوند دادن ظاهر و باطن قرآن، عبادت و معرفت، عرفان و تربیت، و فهم قرآنی و تحول انسانی است. بنابراین، تفسیر ایشان از سوره حمد را می‌توان الگویی مهم از تفسیر عرفانی ـ تربیتی معاصر دانست که در آن، فهم آیات با تهذیب نفس و ساختن انسان الهی پیوندی مستقیم دارد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/142/149