شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 8 1403 12 10 Administration of Mosques and Schools through Endowments Based on the Endowment Deed of Khwaja Rashid al-Din Fadl Allah Hamadani اداره مساجد ومدارس بااوقاف باتکیه بروقف نامه خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی 1 26 FA نادره ذکریازاده دانشجوی دکتری، گروه تاریخ ، واحد شبستر ، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر ، ایران معصومه قره داغی گروه تاریخ ، واحد شبستر ، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر ، ایران علی اکبر ولایتی گروه معارف،واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران Journal Article 1403 08 07 Khwaja Rashid al-Din Fadl Allah Hamadani, the renowned vizier of Ghazan Khan and Öljaitü, was one of the figures who played a highly significant role in the expansion of educational, religious, and charitable institutions in thirteenth- and fourteenth-century Iran. What distinguished him was his precise planning for the establishment of a sustainable endowment system, including the construction of buildings such as schools and mosques together with the provision of permanent financial support for them. His programs pursued objectives such as strengthening culture and knowledge through the establishment of educational centers, promoting Islam and Shiism during a period when the Ilkhanids had recently converted to Islam, creating urban infrastructure and increasing the legitimacy of the Ilkhanid state, and ensuring sustainable financial support for schools, mosques, and even urban services through endowments. Khwaja Rashid al-Din’s attention to the establishment of schools and mosques through endowments was not merely a charitable act; rather, it laid the foundation for a form of sustainable cultural management that remained a model for the scientific and religious development of Iran for centuries. Rashid al-Din regarded endowment as an instrument for promoting Islam and religious education, expanding rational and religious sciences in Ilkhanid Iran, and strengthening the legitimacy of the Ilkhanid government among Muslim communities. His endowments were not limited to architectural or developmental functions, but also had cultural and political functions. Rashid al-Din adopted an integrated and scholarly approach in constructing public-benefit buildings, combining the mosque, school, library, and hospital within a single complex; financing all sections through the revenues of endowed properties; and precisely defining the duties of administrators, teachers, students, and service staff. This structure is considered a major innovation in the history of Iranian architecture and endowment management. خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی، وزیر نامدار غازان‌خان و اولجایتو از چهره‌هایی است که نقش بسیار مهمی در گسترش نهادهای آموزشی، مذهبی و خیریه در ایران قرن هفتم–هشتم هجری داشت. آنچه او را متمایز می‌کند، برنامه‌ریزی دقیق برای ایجاد نظام وقف پایدار بود. ساخت بناهایی مانند مدرسه و مسجد همراه با تأمین مالی دائمی آن‌ها.برنامه‌هایش اهدافی چون تقویت فرهنگ و علم از طریق ایجاد مراکز آموزشی،ترویج اسلام و تشیع در دوره‌ای که ایلخانان تازه مسلمان شده بودند.ایجاد زیرساخت‌های شهری و افزایش اعتبار حکومت ایلخانی،تضمین مالی پایدار برای مدارس، مساجد و حتی خدمات شهری از طریق وقف راتعقیب می کرد.توجه خواجه رشیدالدین به تأسیس مدارس و مساجد با اوقاف، نه‌تنها یک عمل خیرخواهانه بود، بلکه بنیان‌گذار نوعی مدیریت پایدار فرهنگی شد که تا قرن‌ها الگوی توسعهٔ علمی و دینی ایران باقی ماند. رشیدالدین وقف را ابزاری برای ترویج دین اسلام و آموزش دینی،گسترش علوم عقلی و مذهبی در ایران ایلخانی و تقویت مشروعیت حکومت ایلخانی میان مردم مسلمان می‌دانست.اوقاف او فقط جنبهٔ عمرانی نداشتند بلکه کارکرد فرهنگی و سیاسی نیز داشتند. رشیدالدین در ساخت بناهای عام‌المنفعه نگاه یکپارچه و علمی داشت،ترکیب مسجد، مدرسه، کتابخانه و دارالشفا در یک مجموعه.تأمین مالی همهٔ بخش‌ها از طریق درآمد موقوفات.تعیین دقیق وظایف مدیران، مدرسین، طلاب و خدمه.این ساختار در تاریخ معماری و مدیریت وقف ایران یک نوآوری بزرگ محسوب می‌شود.

https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/146/86