شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 13 1404 10 01 A Comparative Study of the Foundations and Conditions of Spiritual Wayfaring and the Traversal of Stations and States in the Thought of Imam Khomeini and Qushayri بررسی تطبیقی مبانی و شرط سیر و سلوک و طی منازل و مقامات در اندیشه امام خمینی و قشیری 1 20 FA آذر شجاعی دانشجوی دکتری، گروه عرفان اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران مریم بختیار گروه عرفان اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران فرج الله براتی گروه فلسفه، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 1404/04/10 <p>Spiritual wayfaring in the Islamic mystical tradition is understood as a gradual process of self-purification, liberation from worldly attachment, and movement toward divine knowledge and proximity. The present study aims to comparatively examine the foundations, conditions, and spiritual stations in the thought of Imam Khomeini and Abd al-Karim Qushayri. The research adopts a descriptive-analytical and comparative method based on the study of mystical and philosophical texts. The findings indicate that both thinkers emphasize Sharia, repentance, sincerity, spiritual struggle, vigilance, and purification of the soul as essential principles of the spiritual path; however, significant differences emerge in their interpretation of the foundations and ultimate goal of spiritual wayfaring. Qushayri primarily explains the path within the framework of Sharia-oriented Sufism, Sufi discipline, and ethical training, and his main concern is preserving the authenticity of Sufism while preventing mystical deviation. In contrast, Imam Khomeini, drawing upon theoretical mysticism, transcendent philosophy, and Shiite teachings, interprets spiritual wayfaring as an existential movement from multiplicity to unity and from ego-centeredness to annihilation and the realization of divine unity. In Imam Khomeini’s thought, concepts such as guardianship, the perfect human being, inner presence, and the inner reality of worship occupy a central role, and spiritual wayfaring extends beyond ethical reform toward existential transformation. The study further demonstrates that although concepts such as repentance, poverty, satisfaction, love, and annihilation exist in both mystical systems, these concepts acquire deeper ontological and unitive meanings in Imam Khomeini’s interpretation. Overall, Qushayri represents an ethical and Sharia-centered form of mysticism, while Imam Khomeini represents a unitive, guardianship-centered, and ontological form of Islamic mysticism.</p> <p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Zar';">سیر و سلوک عرفانی در سنت اسلامی، فرآیندی تدریجی برای تهذیب نفس، عبور از تعلقات نفسانی و وصول به معرفت و قرب الهی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مبانی، شروط و منازل سلوکی در اندیشه امام خمینی و قشیری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی متون عرفانی و فلسفی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو متفکر بر ضرورت شریعت، توبه، اخلاص، مجاهده، مراقبه و تهذیب نفس به عنوان ارکان اساسی سلوک تأکید دارند، اما در تفسیر مبانی و غایت سلوک تفاوت‌هایی بنیادین میان آن‌ها وجود دارد. قشیری سلوک را بیشتر در چارچوب تصوف شریعت‌محور، ادب صوفیانه و تربیت اخلاقی تبیین می‌کند و هدف اصلی او حفظ اصالت تصوف و جلوگیری از انحرافات عرفانی است. در مقابل، امام خمینی با بهره‌گیری از عرفان نظری، حکمت متعالیه و معارف شیعی، سلوک را حرکتی وجودی از کثرت به وحدت و از خودبینی به فنا و شهود توحیدی می‌داند. در اندیشه امام خمینی، مفاهیمی چون ولایت، انسان کامل، حضور قلب و حقیقت عبادت جایگاهی محوری دارند و سلوک تنها به اصلاح اخلاق محدود نمی‌شود، بلکه به تحول وجودی انسان می‌انجامد. همچنین، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه مفاهیمی چون توبه، فقر، رضا، محبت و فنا در هر دو دستگاه عرفانی حضور دارند، اما این مفاهیم در اندیشه امام خمینی دارای تفسیر عمیق‌تر هستی‌شناختی و توحیدی هستند. در مجموع، قشیری نماینده عرفان تربیتی و شریعت‌مدار و امام خمینی نماینده عرفان توحیدی، ولایی و وجودشناختی در سنت اسلامی به شمار می‌روند.</span></p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/162/142