شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 12 1404 08 01 A Comparative Examination of the Theory of the Identity of Divine Attributes with the Divine Essence from the Perspectives of Mulla Sadra and Religious Texts بررسی تطبیقی نظریه عینیت صفات با ذات از دیدگاه ملاصدرا و نصوص دینی 1 15 FA محسن حقی دانشجوی دکتری ، گروه فلسفه وکلام اسلامی ،واحد تبریز ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز، ایران سید ابراهیم آقازاده گروه فلسفه وکلام اسلامی ،واحد تبریز ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز، ایران محمدعلی ربی پور گروه الهیات، واحد تبریز ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز، ایران Journal Article 1404/06/15 <p>The issue of the relationship between the Divine Essence and Divine Attributes has long been a subject of discussion in Islamic theology and philosophy. Two major viewpoints have emerged in this regard: the doctrine of the addition of attributes to the essence (advocated by the Ash'arites) and the doctrine of the identity of attributes with the essence (embraced by the Imami school and Islamic philosophers). Drawing upon his philosophical principles, such as the primacy of existence (Aṣālat al-Wujūd), the gradation of existence (Tashkīk al-Wujūd), and the simplicity of the Divine Essence, Mulla Sadra developed a novel interpretation of the theory of identity. By likening the relationship between attributes and essence to the relationship between secondary philosophical intelligibles and existence, and by employing the concept of restrictive qualification (ḥaythiyyah taqyīdiyyah), he explained the manner in which attributes are identical with the Divine Essence. Using a descriptive–analytical and comparative method, this study examines the theory of the identity of attributes with the Divine Essence from the perspectives of Mulla Sadra and religious texts, including the Holy Qur’an, Nahj al-Balāghah, and the traditions of the Ahl al-Bayt. The findings indicate that Mulla Sadra explains identity through several stages, including the conceptual distinction of attributes from the essence and from one another, their unity in external referent, the integrated nature of attributes, the concomitance of their truth conditions, and the proportionality of attributes to the Divine Reality. Comparing these stages with the traditions of the Infallible Imams (peace be upon them) reveals a profound harmony between Sadrian philosophical thought and transmitted religious teachings. Consequently, the theory of identity not only does not conflict with religious texts but is in fact supported and confirmed by them.</p> <p>مسئله رابطه ذات و صفات الهی از دیرباز در کلام و فلسفه اسلامی محل بحث بوده است. دو دیدگاه عمده در این زمینه شکل گرفته: قول به زیادت صفات بر ذات (اشاعره) و قول به عینیت صفات با ذات (امامیه و فلاسفه اسلامی). ملاصدرا با تکیه بر مبانی فلسفی خویش همچون اصالت وجود، تشکیک وجود و بساطت ذات، نظریه عینیت را به گونه‌ای نوین تبیین کرده است. وی ضمن تشبیه رابطه صفات و ذات به رابطه معقولات ثانی فلسفی با وجود، با استفاده از حیثیت تقییدیه، کیفیت عینیت را تبیین می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی به بررسی تطبیقی نظریه عینیت صفات با ذات از منظر ملاصدرا و نصوص دینی (قرآن، نهج‌البلاغه و روایات اهل بیت) می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ملاصدرا در تبیین عینیت، مراحلی همچون تغایر مفهومی صفات با ذات و با یکدیگر، وحدت مصداقی، اندماجی بودن صفات، تساوق در حیثیت صدق و تناسب صفات با ذات حق را طی کرده است. تطبیق این مراحل با روایات معصومان (علیهم السلام) نشان‌دهنده هماهنگی عمیق میان اندیشه فلسفی صدرا و تعالیم نقلی است؛ به گونه‌ای که نظریه عینیت نه تنها با نصوص دینی تعارض ندارد، بلکه مؤید آن است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/179/108