شریعت، فلسفه و اخلاق 1 پیاپی ۲ 2023 07 05 Identifying the Dimensions of the Interaction Between Personal Piety and Social Responsibility in Jurisprudential Teachings شناسایی ابعاد تعامل بین تقوای شخصی و مسئولیت اجتماعی در آموزه‌های فقهی 28 36 FA امین رسولی گروه حقوق عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2023 04 24 <p>The objective of this study is to identify and explain the dimensions of the interaction between personal piety and social responsibility in Islamic jurisprudential teachings. This qualitative research was conducted using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 21 professors, researchers, and seminary students specializing in Islamic jurisprudence and ethics in Tehran. Purposeful sampling continued until theoretical saturation was achieved. The collected data were analyzed using NVivo software through open, axial, and selective coding stages. The findings revealed three main themes: (1) personal piety as the foundation of social ethics, including components such as self-control, divine intention, and self-accountability; (2) the social manifestation of piety in collective behavior, including social benevolence, observance of people's rights, and participation in social reform; and (3) jurisprudence as the regulatory framework for the interaction of piety and responsibility, including transactional jurisprudence, social system jurisprudence, and dynamic ijtihad. The results indicate a reciprocal, interactive, and synergistic relationship between piety and social responsibility in Islamic teachings, suggesting that collective ethics cannot be realized without individual piety. Based on the findings, redefining and teaching piety as an active and social concept, alongside reforming jurisprudential approaches, can promote collective morality and increase social responsibility in Islamic society.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و تبیین ابعاد تعامل میان تقوای شخصی و مسئولیت اجتماعی در آموزه‌های فقهی اسلامی است. این مطالعه به روش کیفی و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۱ نفر از اساتید، پژوهشگران و طلاب متخصص در حوزه فقه و اخلاق اسلامی در شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند تا اشباع نظری ادامه یافت. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار NVivo و از طریق مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. یافته‌ها سه مقوله اصلی را آشکار ساخت: (۱) تقوای شخصی به‌مثابه بنیان اخلاق اجتماعی، شامل مؤلفه‌هایی چون مراقبت از نفس، نیت‌مندی الهی و محاسبه نفس؛ (۲) تجلی اجتماعی تقوا در رفتار جمعی، مانند خیرخواهی اجتماعی، رعایت حقوق مردم و مشارکت در اصلاح اجتماعی؛ و (۳) فقه به‌عنوان چارچوب تنظیم‌کننده تعامل تقوا و مسئولیت، شامل فقه‌المعاملات، فقه‌النظام اجتماعی و اجتهاد زمان‌مند. نتایج حاکی از آن است که تقوا و مسئولیت اجتماعی در آموزه‌های فقهی رابطه‌ای دوسویه، تعاملی و هم‌افزا دارند و تحقق اخلاق اجتماعی بدون تقوای فردی ممکن نیست. بر اساس نتایج، بازتعریف و آموزش تقوا به‌مثابه مفهومی فعال و اجتماعی در کنار تأکید بر اصلاح رویکردهای فقهی، می‌تواند به ارتقاء اخلاق جمعی و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی در جامعه اسلامی بینجامد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/19/16