شریعت، فلسفه و اخلاق 1 پیاپی 1 2023 04 20 A Qualitative Content Analysis of Ethical Concepts in Islamic Supplications تحلیل محتوای مفاهیم اخلاقی در ادعیه اسلامی با رویکرد کیفی 10 18 EN Journal Article 2023 02 09 <p>The aim of this study was to identify and analyze the ethical concepts embedded in Islamic supplications from the perspective of religious and ethical scholars using a qualitative approach. This qualitative study employed thematic content analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 22 experts in Islamic studies, moral philosophy, and religious scholarship based in Tehran. Participants were selected purposefully, and interviews continued until theoretical saturation was achieved. All interviews were transcribed and analyzed using NVivo software. Data analysis revealed four major themes: (1) ethical self-purification, (2) ethical relations with others, (3) relationship with God, and (4) social moral responsibility. Each theme encompassed several subthemes and concepts such as repentance, humility, justice-seeking, honesty, trust in God, social commitment, gratitude, and support for the needy. Participants emphasized that Islamic supplications not only reflect ethical values but also facilitate moral internalization and character development. Islamic supplications encompass a coherent moral system that addresses individual, social, and spiritual ethics. These prayers serve not only as devotional texts but also as lived ethical discourses that contribute to ethical awareness and virtuous action, making them valuable tools in moral education and religious formation.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل مفاهیم اخلاقی نهفته در ادعیه اسلامی از منظر مشارکت‌کنندگان متخصص در حوزه دین و اخلاق با استفاده از رویکرد کیفی بود. این مطالعه با روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ نفر از صاحب‌نظران حوزه علوم اسلامی، فلسفه اخلاق و مطالعات دینی در شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند صورت گرفت و روند مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی، با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل و کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها به شناسایی چهار مقوله اصلی منجر شد: ۱) خودسازی اخلاقی، ۲) روابط اخلاقی با دیگران، ۳) ارتباط با خداوند، و ۴) مسئولیت اخلاقی اجتماعی. هر مقوله شامل مجموعه‌ای از زیرمقوله‌ها و مفاهیم اخلاقی مانند توبه، فروتنی، عدالت‌خواهی، صداقت، توکل، وفای به عهد، شکرگزاری و یاری نیازمندان بود. مشارکت‌کنندگان تأکید داشتند که دعاهای اسلامی نه‌تنها بیانگر مفاهیم اخلاقی‌اند بلکه زمینه‌ساز درونی‌سازی و تربیت اخلاقی نیز هستند. ادعیه اسلامی واجد نظامی منسجم از مفاهیم اخلاقی فردی، اجتماعی و الهی هستند که قابلیت استفاده در تربیت اخلاقی، آموزش دینی و تقویت فضیلت‌های انسانی را دارند. دعا نه‌تنها به‌عنوان متن نیایشی بلکه به‌مثابه گفتمان اخلاقی زیسته، نقش مؤثری در ارتقاء خودآگاهی و کنش اخلاقی ایفا می‌کند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/2/2