شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 12 1404 08 01 Knowledge Policy in the Fatimid Caliphate: An Analysis of the Function of Educational and Religious Institutions سیاست‌گذاری دانش در خلافت فاطمی: تحلیل کارکرد نهادهای آموزشی و مذهبی 1 21 FA احسان مومنی فرد گروه معارف اسلامی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران فروزان نوروزی نژاد دکتری تاریخ اسلام ، مرکز آموزشی علمی کاربردی جامعه اسلامی کارگران خوزستان، دانشگاه جامع علمی کاربردی، تهران ، ایران Journal Article 1404/05/27 <p>This study aims to examine the relationship between the structure of political power in the Fatimid Caliphate and the institutions of knowledge production and transmission, in order to determine how the Fatimid state reproduced its religious authority through the organization of institutions such as libraries, mosques, disputation sessions, and domestic scholarly circles. The research method is a “descriptive-analytical” study based on the analysis of historical documents and reports from classical texts. Through a critical approach, the study examines historical data within the framework of institutional analysis. The findings indicate that the Fatimid scholarly system represented a dialectical interaction between the “politics of knowledge control” and the “dynamism of independent institutions.” Thus, while palace libraries and wisdom sessions were monopolized by the state for the promotion of Ismaʿili ideology, educational circles held in scholars’ homes provided a space for preserving intellectual autonomy and sustaining educational traditions. Ultimately, the study concludes that the Fatimid state, by integrating ancient educational traditions with ideological needs, presented a model of “knowledge-based governance” that, while strengthening political centralization, also created the necessary foundations for intellectual plurality and the continuity of scientific heritage in the medieval centuries.</p> <p>این پژوهش با هدف واکاوی نسبت میان ساختار قدرت سیاسی در خلافت فاطمی و نهادهای تولید و انتقال دانش انجام شده است تا مشخص شود دولت فاطمی چگونه از رهگذر سازمان‌دهی نهادهایی همچون کتابخانه‌ها، مساجد، مجالس مناظره و محافل علمی خانگی، به بازتولید اقتدار مذهبی خود پرداخته است. روش این پژوهش، مطالعه «توصیفی-تحلیلی» با تکیه بر تحلیل اسناد تاریخی و گزارش‌های متون کهن است که با رویکردی انتقادی، داده‌های تاریخی را در بستری از تحلیل‌های نهادی واکاوی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام علمی فاطمیان، تعاملی دیالکتیک میان «سیاست کنترل معرفت» و «پویایی نهادهای مستقل» بوده است؛ به‌طوری‌که درحالی‌که کتابخانه‌های قصر و مجالس حکمت در انحصار دولت برای ترویج ایدئولوژی اسماعیلی بودند، محافل آموزشی در منازل عالمان، فضایی برای حفظ استقلال فکری و تداوم سنت‌های آموزشی فراهم می‌آوردند.در نهایت، پژوهش نتیجه می‌گیرد که دولت فاطمی با تلفیق سنت‌های آموزشی کهن و نیازهای ایدئولوژیک، الگویی از «حکمرانی دانش‌بنیان» را ارائه داد که ضمن تقویت تمرکزگرایی سیاسی، بسترهای لازم را برای تکثر فکری و تداوم میراث علمی در سده‌های میانی فراهم ساخت.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/203/133