شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 06 01 Social and Cultural Agency of the Iranian Companions of the Imams (Peace Be Upon Them) in the Abbasid Period کنشگری اجتماعی و فرهنگی اصحاب ایرانی ائمه(ع) در عصر عباسی 1 20 FA فروزان نوروزی نژاد دکتری تاریخ اسلام ، مرکز آموزشی علمی کاربردی جامعه اسلامی کارگران خوزستان، دانشگاه جامع علمی کاربردی، تهران ، ایران سیدکاظم موسوی گروه معارف اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران احسان مومنی فرد گروه معارف اسلامی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران Journal Article 1405/01/03 <p>This study examines and analyzes the social and cultural role of the Iranian companions of the Infallible Imams (peace be upon them) during the Abbasid caliphate, approximately 749–874 CE. The main objective of the study is to identify the various dimensions of these figures’ agency in areas such as hadith transmission, historiography, theological debates, defense of the doctrinal foundations of Shiism, service to the community of believers, and engagement with the intellectual and political challenges of the Abbasid period. The present study was conducted using a descriptive-analytical method based on library research, and, relying on primary historical, hadith, and biographical sources, evaluates the collected data through historical criticism and content analysis. The findings indicate that the Iranian companions of the Imams (peace be upon them) were not merely transmitters of hadith; rather, they functioned as active agents in intellectual, cultural, and social arenas. Figures such as Abū al-Ṣalt al-Harawī, through the writing of works such as Wafāt al-Riḍā, as well as Diʿbil al-Khuzāʿī, played an effective role in recording historical events and transmitting the narrative heritage. Moreover, in the field of theological debates, figures such as ʿAlī ibn Mahziyār and Faḍl ibn Shādhān defended the jurisprudential and doctrinal foundations of Shiism. In addition, this group played a significant role in confronting intellectual deviations, serving the community of believers, and resisting oppressive rulers. The scholarly efforts of individuals such as Aḥmad ibn Muḥammad ibn ʿĪsā al-Ashʿarī and Ḥasan ibn Saʿīd al-Ahwāzī were also influential in preserving, compiling, and transmitting Shiite teachings. Consequently, the Iranian companions of the Shiite Imams in the Abbasid period, through their multidimensional activities, played a decisive role in the consolidation and expansion of the religious and cultural identity of Shiism.</p> <p>این پژوهش به بررسی و تحلیل نقش اجتماعی و فرهنگی اصحاب ایرانی ائمه اطهار(ع) در عصر خلافت عباسی (۱۳۲–۲۶۰ق) می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی ابعاد مختلف کنشگری این شخصیت‌ها در حوزه‌هایی همچون حدیث، تاریخ‌نگاری، مناظرات کلامی، دفاع از مبانی اعتقادی تشیع، خدمت به مؤمنان و مواجهه با چالش‌های فکری و سیاسی دوره عباسی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده و با اتکا به منابع دست‌اول تاریخی، حدیثی و رجالی، داده‌های گردآوری‌شده را از طریق نقد تاریخی و تحلیل محتوا ارزیابی کرده است.یافته‌ها نشان می‌دهد که اصحاب ایرانی ائمه(ع) صرفاً ناقلان حدیث نبوده‌اند، بلکه به‌مثابه کنشگرانی فعال در عرصه‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی ایفای نقش کرده‌اند. شخصیت‌هایی همچون ابوالصلت هروی، با نگارش آثاری مانند وفاة الرضا، و نیز دعبل خزاعی، در ثبت رویدادهای تاریخی و انتقال میراث روایی سهمی مؤثر داشته‌اند. همچنین، در حوزه مناظرات کلامی، چهره‌هایی مانند علی بن مهزیار و فضل بن شاذان از مبانی فقهی و اعتقادی شیعه دفاع کرده‌اند. افزون بر این، این گروه در مقابله با انحرافات فکری، خدمت‌رسانی به جامعه مؤمنان و ایستادگی در برابر حاکمان ستمگر، نقش قابل توجهی بر عهده داشته‌اند. تلاش‌های علمی افرادی چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری و حسن بن سعید اهوازی نیز در حفظ، تدوین و انتقال آموزه‌های شیعی مؤثر بوده است.در نتیجه، اصحاب ایرانی ائمه شیعه در عصر عباسی با فعالیت‌های چندبعدی خود، نقشی تعیین‌کننده در تثبیت و گسترش هویت دینی و فرهنگی تشیع ایفا کردند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/204/134