شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 06 01 An Analysis of the Influence of Ancient Iranian Intellectual and Cultural Heritage on Islamic Mysticism تحلیل تأثیرپذیری عرفان اسلامی از میراث فکری و فرهنگی ایران باستان 1 17 FA هادی ایزدی گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد آیت‌ الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران بهروز افشار گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران محمدعلی یوسفی گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد آیت‌ الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران Journal Article 1404/12/23 <p>This article analyzes the influence of ancient Iranian intellectual and cultural heritage on Islamic mysticism, particularly in its Iranian form. The central problem addressed in the study is that Islamic mysticism in Iran, while fundamentally grounded in the Qur’an, the Prophetic tradition, monotheism, Islamic law, and the inner spiritual experience of Muslims, developed within a historical and cultural environment that had already produced rich spiritual traditions, sacred symbols, and ethical worldviews before Islam. Using a descriptive-analytical and comparative approach, the article examines concepts and symbols such as light, fire, purity, truth, the opposition between light and darkness, natural elements, spiritual wayfaring, purification of the soul, and the perfect human being. It argues that these elements entered Iranian Islamic mysticism not through direct and unchanged transmission, but through reinterpretation, interiorization, and spiritual re-creation. The findings indicate that light, which was associated with truth and purity in ancient Iranian traditions, was transformed in Islamic mysticism into a symbol of knowledge, divine manifestation, and spiritual presence. Fire, formerly connected with ritual sanctity and purity, became in Persian Sufi literature a metaphor for love, longing, burning, and inner purification. Likewise, the ancient contrast between good and evil or light and darkness was shifted from a cosmic and mythic level to an ethical, psychological, and mystical level, where darkness signified ignorance, ego, and heedlessness, while light represented knowledge, unveiling, and nearness to God. The article further shows that Persian mystical literature, especially Sufi poetry, served as the most important medium for the reconfiguration of this heritage. The study concludes that Iranian Islamic mysticism should be understood as the result of a creative interaction among Islamic revelation, Sufi experience, philosophical wisdom, the Persian language, and the spiritual memory of ancient Iran.</p> <p>این مقاله با هدف تحلیل تأثیرپذیری عرفان اسلامی، به‌ویژه در صورت ایرانی آن، از میراث فکری و فرهنگی ایران باستان تدوین شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که عرفان اسلامی در ایران، در عین اتکا به مبانی قرآنی، سنت نبوی، توحید، شریعت و تجربه باطنی مسلمانان، در بستری تاریخی و فرهنگی شکل گرفت که پیش از اسلام نیز از سنت‌های معنوی، نمادهای قدسی و جهان‌بینی‌های اخلاقی برخوردار بود. مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و روش تطبیقی، مفاهیم و نمادهایی مانند نور، آتش، پاکی، راستی، تقابل روشنایی و تاریکی، عناصر طبیعی، سلوک، تزکیه نفس و انسان کامل را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که این عناصر در عرفان اسلامی نه به‌صورت انتقال مستقیم و بدون تغییر، بلکه در قالب بازتفسیر، درونی‌سازی و بازآفرینی معنوی حضور یافته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نور در عرفان اسلامی ایرانی از نماد حقیقت و پاکی در سنت باستانی به نشانه معرفت، تجلی و حضور الهی تبدیل شد؛ آتش از نماد آیینی قداست به استعاره عشق، سوز، طلب و تطهیر درونی بدل گردید؛ و تقابل خیر و شر یا روشنایی و تاریکی از سطح کیهانی و اسطوره‌ای به سطح اخلاقی، روانی و سلوکی انتقال یافت. همچنین ادبیات عرفانی فارسی، به‌ویژه شعر صوفیانه، مهم‌ترین بستر بازآفرینی این میراث بود و توانست میان حافظه فرهنگی ایران و جهان‌بینی اسلامی پیوند برقرار کند. نتیجه مقاله آن است که عرفان اسلامی ایرانی را باید حاصل تعامل خلاق میان متن اسلامی، تجربه صوفیانه، حکمت فلسفی، زبان فارسی و میراث معنوی ایران باستان دانست.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/207/125