شریعت، فلسفه و اخلاق در دست انتشار 1405 08 01 A Contextual Analysis of the Semantic Transformation of Qur’anic Verses in al-Hariri’s Maqāmāt: A Study of the Interpretive Functions of Qur’anic Adaptations تحلیل سیاقی تحول دلالت آیات قرآن در مقامات حریری: مطالعه‌ای در کارکردهای تفسیری اقتباس‌های قرآنی 1 18 FA فاطمه بوجار آرانی گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران محمد ناصحی استادیار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران حسین خوشدل مفرد استادیار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران Journal Article 1405 01 28 <p>One of the fundamental issues in Qur’anic studies is the role of context (siyāq) in determining and delimiting the meaning of Qur’anic verses. Nevertheless, relatively little research has examined the fate of Qur’anic meanings when verses are transferred from their original Qur’anic context into literary contexts. Al-Hariri’s Maqāmāt is among the most prominent works of classical Arabic prose in which Qur’anic verses are extensively and diversely adapted. Therefore, it may be regarded not merely as an independent subject of literary analysis but also as a field for the realization of intertextuality and the manifestation of semantic transformation in Qur’anic verses. The central question of this study is how the transfer of verses from a revelatory context to a literary-narrative context affects their meanings and how such changes can be analyzed within the framework of Qur’anic studies. Adopting a qualitative, interpretive-analytical approach grounded in Qur’anic contextual analysis, the study selects its samples through purposive sampling and examines them through a multi-stage analytical procedure that begins with reconstructing the exegetical context of each verse and proceeds to investigating the semantic transformations resulting from contextual displacement. The findings reveal five principal patterns of semantic transformation: preservation of meaning, expansion of meaning, specification of meaning, transfer of meaning, and reversal of meaning. In many instances, a significant gap is observed between the meaning established within the revelatory context and the meaning generated within the literary context, although in some cases the semantic core of the verse or Qur’anic expression remains largely intact. This gap contributes both to the aesthetic function and to the complex semantic layers of the adaptations. Rather than claiming to provide an empirical test of contextual theory, the study offers an analytical and applied validation of that theory within the domain of intertextual texts. Ultimately, it concludes that Qur’anic adaptations in classical literature can serve as a practical arena for examining the application of contextual theory in Qur’anic studies.</p> <p>یکی از مباحث بنیادین در علوم قرآنی، نقش سیاق در تعیین و محدودسازی دلالت آیات است. با این حال، کمتر پژوهشی به بررسی سرنوشت دلالت آیات در هنگام انتقال از سیاق قرآنی به سیاق‌های ادبی پرداخته است. مقامات حریری از برجسته‌ترین متون نثر عربی کلاسیک است که در آن آیات قرآن به‌صورت گسترده و متنوع اقتباس شده‌اند و از این‌رو می‌توان آن را نه به‌عنوان موضوع مستقل تحلیل ادبی، بلکه به‌مثابه میدانی برای تحقق بینامتنی و بروز تحول دلالت آیات در نظر گرفت. پرسش اصلی پژوهش آن است که انتقال آیات از سیاق وحیانی به سیاق روایی-ادبی چه تأثیری بر دلالت آیات دارد و این تغییرات در چارچوب علوم قرآنی چگونه قابل تحلیل است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی، تفسیری-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل سیاق قرآنی، نمونه‌ها را از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب کرده و در قالب روشی چندمرحله‌ای تحلیل می‌کند که از بازسازی سیاق تفسیری آیه آغاز شده و به بررسی تحول معنایی ناشی از جابه‌جایی سیاقی می‌انجامد. یافته‌های پژوهش پنج الگوی اصلی تحول دلالت را نشان می‌دهد: حفظ دلالت، توسعه دلالت، تخصیص دلالت، انتقال دلالت و وارونگی دلالت. در بسیاری از نمونه‌ها، فاصله‌ای معنادار میان دلالت مستقر در سیاق وحیانی و دلالت تولیدشده در سیاق ادبی مشاهده می‌شود، هرچند در برخی موارد هسته معنایی آیه یا واژه قرآنی تا حد زیادی حفظ شده است؛ فاصله‌ای که هم کارکرد زیبایی‌شناختی و هم لایه‌های معنایی پیچیده اقتباس‌ها را شکل می‌دهد. این پژوهش به‌جای ادعای آزمون تجربی نظریه سیاق، نوعی اعتبارسنجی تحلیلی-کاربردی آن را در بستر متون بینامتنی ارائه می‌دهد. در نهایت، نتیجه گرفته می‌شود که اقتباس‌های قرآنی در ادبیات کلاسیک می‌توانند به‌عنوان عرصه‌ای عملی برای بررسی کارکرد نظریه سیاق در علوم قرآنی مورد استفاده قرار گیرند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/209/126