شریعت، فلسفه و اخلاق 4 تیر ماه 1405 1405 04 01 Discourse Analysis of Democracy in the Political-Jurisprudential Thought of Contemporary Shiite Scholars: Imam Khomeini, Ayatollah Khamenei, Shahid Beheshti, and Shahid Motahhari تحلیل گفتمان مردم‌سالاری در اندیشه سیاسی- فقهی علمای شیعه در دوره معاصر (امام خمینی(ره)، آیت‌الله خامنه‌ای، شهید بهشتی و شهید مطهری) 1 18 FA عزت اله محمدی دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی سیاسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران احمدعلی حسابی گروه جامعه شناسی سیاسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران یوسف امینی گروه جامعه شناسی سیاسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران منوچهر کرد زنگنه گروه جامعه شناسی سیاسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران Journal Article 1404/12/24 <p>The present study was conducted with the aim of analyzing the discourse of democracy in the political-jurisprudential thought of contemporary Shiite scholars. The research method was discourse analysis, and to complement the analysis, limited use was made of some concepts proposed by Laclau and Mouffe, such as the empty signifier, articulation, and hegemonic struggle, as well as some of Fairclough’s tools, including the analysis of vocabulary, metaphors, and intertextuality. Sampling was purposive, and the unit of analysis consisted of discursive propositions found in the scholars’ jurisprudential-political texts; that is, statements and arguments concerning the people, government, legitimacy, law, guardianship, and political participation. The data were collected through documentary and library research, and their analysis was carried out at three levels. To enhance the validity of the study, direct reference to the primary texts, comparison of different viewpoints, and clarification of the analytical process were employed. The findings indicate that the discourse of democracy in the political-jurisprudential thought of contemporary Shiite scholars is an independent, religious, and indigenous discourse that, on the one hand, opposes despotism, concentration of power, and the exclusion of the people, and, on the other hand, demarcates itself from secular democracy and absolute human voluntarism. This discourse seeks to establish a relationship among divine sovereignty, Islamic Sharia, guardianship, justice, and the will of the people. Accordingly, in the thought of the scholars examined, the people are neither merely subjects of the government nor an independent and unconditional source of legitimacy; rather, they constitute a pillar of the realization, continuity, supervision, and efficiency of Islamic government. Therefore, democracy in the thought of Imam Khomeini, Ayatollah Khamenei, Shahid Beheshti, and Shahid Motahhari is formulated as religious democracy; a model in which religion provides direction and values to the political system, while the people function as the agents of its realization, election, participation, and support. This model demonstrates that contemporary Shiite political jurisprudence has been able, in confronting modern concepts such as democracy, participation, and the right to self-determination, to provide a novel and intra-religious interpretation and to represent it within the theoretical and institutional framework of the Islamic Republic.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان مردم‌سالاری در اندیشه سیاسی- فقهی علمای شیعه در دوره معاصر انجام شد. روش پژوهش، تحلیل گفتمان بود و برای تکمیل تحلیل، به‌صورت محدود از برخی مفاهیم لاکلائو و موفه، مانند دال تهی، مفصل‌بندی و مبارزه هژمونیک، و برخی ابزارهای فرکلاف، مانند تحلیل واژگان، استعاره‌ها و بینامتنیت، استفاده شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و واحد تحلیل، گزاره‌های گفتمانی موجود در متون فقهی- سیاسی علماست؛ یعنی عبارت‌ها و استدلال‌هایی که درباره مردم، حکومت، مشروعیت، قانون، ولایت و مشارکت سیاسی بیان شده‌اند. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری می‌شوند و تحلیل آن‌ها در سه سطح انجام گرفتند. برای افزایش اعتبار پژوهش نیز از استناد مستقیم به متون اصلی، مقایسه دیدگاه‌های مختلف و شفاف‌سازی فرایند تحلیل استفاده می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که گفتمان مردم‌سالاری در اندیشه سیاسی- فقهی علمای شیعه در دوره معاصر، گفتمانی مستقل، دینی و بومی است که از یک‌سو با استبداد، تمرکز قدرت و حذف مردم مخالفت می‌کند و از سوی دیگر، با دموکراسی سکولار و اراده‌گرایی مطلق انسانی نیز مرزبندی دارد. این گفتمان می‌کوشد میان حاکمیت الهی، شریعت اسلامی، ولایت، عدالت و اراده مردم پیوند برقرار کند. بر این اساس، مردم در اندیشه متفکران مورد مطالعه، نه صرفاً تابع حکومت‌اند و نه منبع مستقل و بی‌قید مشروعیت؛ بلکه رکن تحقق، استمرار، نظارت و کارآمدی حکومت اسلامی به شمار می‌آیند. بنابراین، مردم‌سالاری در اندیشه امام خمینی، آیت‌الله خامنه‌ای، شهید بهشتی و شهید مطهری، به‌صورت مردم‌سالاری دینی صورت‌بندی شده است؛ الگویی که در آن، دین جهت‌دهنده و ارزش‌بخش نظام سیاسی است و مردم، عامل تحقق، انتخاب، مشارکت و پشتیبانی از آن محسوب می‌شوند. این الگو نشان می‌دهد که فقه سیاسی شیعه در دوره معاصر توانسته است در مواجهه با مفاهیم جدیدی چون دموکراسی، مشارکت و حق تعیین سرنوشت، تفسیری نو و درون‌دینی ارائه دهد و آن را در قالب نظری و نهادی جمهوری اسلامی بازنمایی کند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/212/131