شریعت، فلسفه و اخلاق 1 پیاپی ۴ 2024 06 05 Exploring the Semantic Structure of Ethical Terms in the Holy Qur'an: A Semantic-Content Analysis Approach واکاوی ساختار معنایی واژه‌های اخلاقی در قرآن کریم با رویکرد تحلیل معنایی-مضمونی 19 27 EN ناهید توکلی گروه الهیات قرآن و حدیث، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Journal Article 2023 10 20 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The aim of this study is to explore the semantic structure of ethical terms in the Holy Qur'an through semantic-content analysis, elucidating the fundamental, social, and individual dimensions of these concepts based on experts’ perspectives. This research employed a qualitative design with thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 29 scholars and researchers in Qur’anic studies and Islamic ethics residing in Tehran. Participants were selected purposively until theoretical saturation was reached. Data analysis was conducted using Nvivo version 12, leading to the extraction of main and sub-themes. The results revealed that the semantic structure of Qur’anic ethical terms is organized around three main axes: fundamental themes (such as piety, justice, benevolence, truthfulness), social themes (peaceful coexistence, enjoining good and forbidding wrong, forgiveness, social responsibility), and individual themes (humility, patience, chastity, contentment). Each axis comprised several sub-themes and operational concepts, reflecting the intricate and contextualized semantic network of ethical vocabulary in the Qur’an. This study clarifies the multidimensional and dynamic nature of Qur’anic ethical terms, demonstrating that they provide practical guidance for both individual and social upbringing based on Qur’anic teachings. The findings highlight the value of semantic-content analysis for a deeper understanding of the Qur’an’s ethical structure.</p> <p>هدف پژوهش حاضر واکاوی ساختار معنایی واژه‌های اخلاقی در قرآن کریم با رویکرد تحلیل معنایی-مضمونی و تبیین مضامین بنیادین، اجتماعی و فردی این مفاهیم در پرتو دیدگاه خبرگان است. این مطالعه به شیوه کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۹ نفر از اساتید و پژوهشگران حوزه علوم قرآنی و اخلاق اسلامی ساکن تهران جمع‌آوری شد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و تا اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها با نرم‌افزار Nvivo نسخه ۱۲ تحلیل گردید و مضامین اصلی و فرعی استخراج شدند. نتایج پژوهش نشان داد که ساختار معنایی واژگان اخلاقی قرآن حول سه محور اصلی مضامین بنیادین (مانند تقوا، عدل، احسان، صدق)، مضامین اجتماعی (همزیستی، امر به معروف و نهی از منکر، گذشت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی) و مضامین فردی (تواضع، صبر، عفت، قناعت) سامان یافته است. هر یک از این محورها شامل زیرمضامین و مفاهیم عملیاتی متعددی بودند که بازتاب‌دهنده شبکه پیچیده معنایی و بافت‌مند واژگان اخلاقی در قرآن است. پژوهش حاضر با تبیین ابعاد و شبکه معنایی واژگان اخلاقی قرآن، نشان داد که این مفاهیم پویا، چندلایه و بافت‌مند هستند و می‌توانند راهنمای عملی برای تربیت فردی و اجتماعی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی فراهم سازند. یافته‌ها بیانگر ظرفیت بالای تحلیل معنایی-مضمونی برای فهم عمیق‌تر ساختار اخلاقی قرآن کریم است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/24/21