شریعت، فلسفه و اخلاق 4 تیر ماه 1405 1405 04 01 A Comparative Analysis and Critique of the Foundations of Commands and Prohibitions in Imami and Wahhabi Legal Theory تحلیل تطبیقی و نقد مبانی امر و نهی در اصول فقه امامیه و وهابیت 1 15 FA ابراهیم قاسمی هیئت علمی گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران ابراهیم محمدحسینی دانشجوی دکتری، گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 1405 01 10 <p>The discussion of commands and prohibitions constitutes one of the most fundamental and influential areas of Islamic legal theory, playing a decisive role in the process of deriving Islamic legal rulings and in the formation of jurisprudential disagreements among Islamic schools of law. Disagreements concerning whether the imperative form denotes obligation or recommendation, whether commands require immediate or delayed compliance, and the relationship between prohibition, prescriptive unlawfulness, and the invalidity of legal acts are among the principal issues in which divergent legal-theoretical interpretations have produced distinct and, at times, conflicting jurisprudential outcomes. These disagreements have not remained confined to the theoretical level; rather, they have generated extensive practical consequences for legal opinions, the religious conduct of legally responsible individuals, and the treatment of emerging issues in Islamic jurisprudence. In this context, Wahhabi jurisprudence and legal theory, through their particular emphasis on the apparent meaning of scriptural texts and adherence to the understanding of the early generations of Muslims, have adopted a relatively textualist and restrictive approach to the analysis of commands and prohibitions. This approach is clearly evident in the works of thinkers such as Ibn Taymiyyah and Ibn al-Qayyim. By contrast, Imami legal theory, drawing on reason, customary contextual indicators, the context of legal discourse, and consideration of the objectives of Islamic law, offers a rational and analytical approach to interpreting commands and prohibitions. The principal problem addressed in this study is the elucidation of the epistemological and methodological foundations of commands and prohibitions in Wahhabi legal theory and their critique in light of the accepted principles of Imami legal theory. The article aims to comparatively analyze these two approaches and identify the roots of their disagreements concerning the implications of imperative and prohibitive forms and the jurisprudential consequences arising from them. The study employs a descriptive–analytical method with a comparative approach, and its data have been collected from authoritative works of Islamic legal theory representing both traditions. The findings indicate that the predominance of literalist textual interpretation and the restriction of the role of reason in Wahhabi legal theory, as opposed to the reason-centered and context-sensitive approach of the Imami tradition, have produced fundamental differences in the interpretation of commands and prohibitions and in their practical jurisprudential consequences.</p> <p>بحث امر و نهی از بنیادی‌ترین و اثرگذارترین مباحث علم اصول فقه است که نقشی تعیین‌کننده در فرایند استنباط احکام شرعی و نیز در شکل‌گیری اختلافات فقهی میان مذاهب اسلامی ایفا می‌کند. اختلاف در دلالت صیغه امر بر وجوب یا استحباب، مسئله فور و تراخی در امتثال اوامر، و همچنین نسبت نهی با حرمت تکلیفی و فساد وضعی، از جمله محورهایی است که برداشت‌های متفاوت اصولی را به نتایج فقهی متمایز و گاه متعارض منتهی ساخته است. این اختلاف‌ها صرفاً در سطح نظری باقی نمانده، بلکه آثار عملی گسترده‌ای در حوزه فتاوا، رفتار دینی مکلفان و مواجهه فقه با مسائل مستحدثه بر جای گذاشته است. در این میان، فقه و اصول وهابیت با تأکید ویژه بر ظاهر نصوص شرعی و التزام به فهم سلف، رویکردی نسبتاً ظاهرگرا و سخت‌گیرانه در تحلیل امر و نهی اتخاذ کرده است؛ رویکردی که در آثار اندیشمندانی چون ابن‌تیمیه و ابن‌قیم به‌وضوح قابل مشاهده است. در مقابل، اصول فقه امامیه با تکیه بر عقل، قرائن عرفی، سیاق خطابات و توجه به مقاصد شریعت، رویکردی عقلایی و تحلیلی در فهم اوامر و نواهی ارائه می‌دهد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین مبانی معرفت‌شناختی و روش‌شناختی امر و نهی در اصول فقه وهابیت و نقد آن در پرتو مبانی پذیرفته‌شده در اصول فقه امامیه است. هدف مقاله، تحلیل تطبیقی این دو رویکرد و آشکارسازی ریشه‌های اختلاف در فهم دلالت‌های صیغه امر و نهی و پیامدهای فقهی مترتب بر آن‌هاست. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده‌ها از منابع معتبر اصولی فریقین گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که غلبه ظهورگرایی لفظی و محدودسازی نقش عقل در اصول فقه وهابیت، در مقابل رویکرد عقل‌محور و قرینه‌گرای امامیه، به تفاوت‌های بنیادین در تفسیر امر و نهی و نتایج عملی آن در حوزه فقه منجر شده است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/240/167