شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 9 1404 02 01 Optimism and Its Relationship with Repentance: A Comparative Study of the Qur’an and Hadiths and Positive Psychology بررسی تطبیقی خوش‌بینی و رابطه آن با توبه از دیدگاه قرآن و روایات با روان‌شناسی مثبت‌گرا 1 18 FA فاطمه خداداد بناب گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران ابوالقاسم عاصی مذنب گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران محمد حسین فلاح گروه روانشناسی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران Journal Article 1403 11 27 <p>Optimism is an important psychological and ethical construct that influences how individuals respond to failure, wrongdoing, the future, and the possibility of personal change. In positive psychology, optimism is generally understood in terms of positive expectations regarding future outcomes, adaptive interpretations of negative events, and the maintenance of motivation and persistence in the pursuit of goals. In the Qur’an and Hadiths, however, optimism is situated within a broader theological and moral framework and is closely associated with good opinion of God, hope in divine mercy, avoidance of despair, moral responsibility, and the possibility of repentance and self-reformation. The present study employs a descriptive-analytical method with a comparative approach to examine the concept of optimism and its relationship with repentance from the perspectives of the Qur’an and Hadiths and to compare these perspectives with positive psychology. The findings indicate that Islamic optimism is not merely an expectation of favorable outcomes, but a realistic and responsible orientation in which individuals acknowledge their wrongdoing and its consequences while continuing to believe in the possibility of moral change and return. Good opinion of God and hope in divine mercy can prevent despair and strengthen the motivation to repent, abandon wrongdoing, compensate for past harm, and reform future behavior. Conversely, genuine repentance can reinforce optimism by providing an experience of personal transformation, moral reconstruction, and renewed hope for the future. The comparative analysis demonstrates that both Islamic teachings and positive psychology emphasize human changeability, the motivational function of positive expectations, and the detrimental consequences of helplessness and despair. Nevertheless, Islamic optimism is broader in its foundations, objectives, and ethical requirements, as it is grounded in divine mercy, accountability, moral reform, and spiritual salvation. Accordingly, the relationship between optimism and repentance may be understood as reciprocal and mutually reinforcing: optimism facilitates repentance, while successful repentance further strengthens hope and positive expectations about the future.</p> <p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Zar';">خوش‌بینی از جمله مؤلفه‌های مهم روان‌شناختی و اخلاقی است که نقش مؤثری در نحوه مواجهه انسان با شکست، خطا، آینده و امکان تغییر دارد. در روان‌شناسی مثبت‌گرا، خوش‌بینی عمدتاً به صورت انتظار نتایج مطلوب، تفسیر سازگارانه رویدادهای منفی و حفظ انگیزه برای ادامه تلاش تبیین می‌شود. در مقابل، در آموزه‌های قرآن و روایات، خوش‌بینی در چارچوبی گسترده‌تر و در ارتباط با حسن‌ظن به خداوند، امید به رحمت الهی، نفی یأس، پذیرش مسئولیت اخلاقی و امکان بازگشت و اصلاح انسان مطرح می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهوم خوش‌بینی و رابطه آن با توبه از منظر قرآن و روایات و مقایسه آن با روان‌شناسی مثبت‌گرا می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که خوش‌بینی در نگرش اسلامی صرفاً به معنای انتظار رخدادهای مطلوب نیست، بلکه نوعی نگرش واقع‌بینانه و مسئولانه است که در آن انسان، ضمن پذیرش خطا و پیامدهای آن، امکان اصلاح و بازگشت را منتفی نمی‌داند. حسن‌ظن به خداوند و امید به رحمت الهی می‌توانند از شکل‌گیری یأس جلوگیری کرده و انگیزه توبه، ترک گناه، جبران گذشته و اصلاح رفتار را تقویت کنند. از سوی دیگر، توبه حقیقی نیز با ایجاد تجربه‌ای از تغییر و بازسازی اخلاقی، زمینه تقویت امید و نگرش مثبت به آینده را فراهم می‌آورد. مقایسه دو رویکرد نشان می‌دهد که هر دو بر قابلیت تغییر انسان، نقش نگرش مثبت در حفظ انگیزه و پیامدهای منفی درماندگی تأکید دارند؛ با این حال، خوش‌بینی اسلامی از نظر مبانی، اهداف و الزامات اخلاقی گسترده‌تر است و بر رحمت الهی، مسئولیت‌پذیری، اصلاح اخلاقی و رستگاری تأکید می‌کند. بر این اساس، رابطه خوش‌بینی و توبه را می‌توان رابطه‌ای دوسویه و تقویت‌شونده دانست که در آن خوش‌بینی زمینه بازگشت و توبه نیز عامل تحکیم امید و خوش‌بینی است.</span></p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/269/178