شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی ۵ 1403 01 15 A Qualitative Analysis of Religious Scholars’ Reactions to the Modernization of Justice and Freedom Concepts in Islamic Discourse تحلیل کیفی واکنش علمای دین به مدرن‌سازی مفاهیم عدالت و آزادی در گفتمان دینی 1 9 FA Journal Article 1402 11 04 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aims to qualitatively analyze the reactions of religious scholars to the modernization of the concepts of justice and freedom in Islamic discourse. This qualitative research employed thematic analysis as its methodological approach. Data were collected through semi-structured interviews with 19 religious scholars residing in Tehran. Participants were selected using purposive sampling, and interviews continued until theoretical saturation was achieved. All interviews were transcribed and analyzed using NVivo 12 software. The analysis revealed three main themes: “discursive responses,” “epistemological challenges,” and “strategic intellectual responses.” A total of 15 subthemes and numerous open codes emerged. The findings indicated a wide spectrum of reactions among scholars, ranging from traditional resistance to critical reinterpretation and conditional acceptance of modern concepts. Challenges in understanding modern justice and freedom stemmed from limitations in analytical tools and conceptual ambiguity. Some scholars actively engaged in conceptual reconstruction through institutional innovation, modern training, and selective engagement with modernity. Religious scholars' responses to the modernization of justice and freedom are diverse, context-dependent, and discursively rich. The religious domain holds potential for conceptual renewal, but this requires theoretical, dialogical, and institutional reinforcement. The results have practical implications for cultural, educational, and religious policy-making aimed at bridging the gap between tradition and modernity.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تحلیل کیفی واکنش علمای دین نسبت به مدرن‌سازی مفاهیم عدالت و آزادی در گفتمان دینی و شناسایی مضامین گفتمانی، چالش‌های معرفتی، و راهبردهای واکنشی آنان است. این پژوهش به روش کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۹ نفر از علمای دین مقیم تهران گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند انتخاب شده و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از نرم‌افزار Nvivo نسخه ۱۲ تحلیل و کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی سه مقوله اصلی شامل «واکنش گفتمانی»، «چالش‌های معرفتی» و «راهبردهای فکری و عملی» شد. در مجموع ۱۵ زیرمقوله و ده‌ها مفهوم باز از مصاحبه‌ها استخراج گردید. نتایج نشان داد که علمای دین طیفی از واکنش‌ها را در برابر مفاهیم مدرن عدالت و آزادی اتخاذ کرده‌اند؛ از تقابل سنت‌محور تا بازتفسیر انتقادی و پذیرش مشروط. همچنین، چالش‌های فهم مفاهیم مدرن به محدودیت ابزارهای تحلیلی و ابهام در ترجمه مفاهیم بازمی‌گردد. برخی علما با نهادسازی، آموزش نوین و تعامل گزینشی تلاش کرده‌اند در بازسازی مفاهیم دینی مشارکت فعال داشته باشند. واکنش علمای دین به مدرن‌سازی مفاهیم عدالت و آزادی، متکثر، زمینه‌مند و دارای عمق گفتمانی است. ظرفیت بازسازی مفهومی در نهاد دین وجود دارد، اما نیازمند تجهیز نظری، گفت‌وگویی و نهادی است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/31/28