شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 7 2024 10 03 Discourse Analysis of Moral Justice in Social Jurisprudence: A Historical Discourse Analysis Approach تحلیل گفتمان عدالت اخلاقی در فقه اجتماعی با رویکرد تحلیل گفتمان تاریخی 1 9 EN ناهید توکلی گروه الهیات قرآن و حدیث، دانشگاه شاهد، تهران، ایران سعید نصراللهی گروه حقوق اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Journal Article 2024 07 26 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aims to explore the dimensions of the discourse on moral justice in Islamic social jurisprudence through a historical discourse analysis approach, examining its formation, development, and representation in socio-theological contexts. This qualitative study employed historical discourse analysis. Data were collected through 23 semi-structured interviews with scholars and seminary teachers in Tehran, selected through purposive sampling until theoretical saturation was reached. Thematic coding and analysis were conducted using NVivo software based on inductive and deductive strategies. The analysis revealed three main thematic categories: the historical-philosophical origins of moral justice in jurisprudence, the representation of justice in social relations, and the challenges and requirements for reconstructing the discourse. Subthemes included the role of scripture and tradition, justice in economic, judicial, and gender domains, and the need for ethical rationality and renewed interpretive methodology. Participants emphasized the necessity of educational and methodological reforms to re-center justice within the juristic discourse. Moral justice in Islamic jurisprudence is a dynamic and discourse-bound concept, historically shaped and contextually reinterpreted. Reconstructing this discourse demands integrating practical reason, human dignity, and revised jurisprudential methodology to enable Islamic law to meaningfully engage with modern notions of social justice.</p> <p>هدف این پژوهش واکاوی ابعاد گفتمان عدالت اخلاقی در فقه اجتماعی با رویکرد تحلیل گفتمان تاریخی و تبیین چگونگی تکوین، تحولات و بازنمایی آن در بسترهای اجتماعی، معرفتی و کلامی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان تاریخی انجام شده است. داده‌ها از طریق ۲۳ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با استادان حوزه و دانشگاه در شهر تهران گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل و مضامین اصلی، زیرمضامین و مفاهیم با رویکرد قیاسی-استقرایی استخراج شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد گفتمان عدالت اخلاقی در فقه اسلامی واجد سه مضمون اصلی است: خاستگاه‌های تاریخی و فلسفی عدالت اخلاقی در فقه، بازنمایی عدالت در مناسبات اجتماعی، و چالش‌ها و بایسته‌های بازسازی گفتمان. زیرمضامین شامل نقش آیات و روایات، عدالت در حوزه‌های اقتصادی، قضایی و جنسیتی، و نیاز به عقلانیت اخلاقی و اجتهاد بازخوانی‌شده بودند. مشارکت‌کنندگان بر لزوم تحول در ساختار آموزشی و اجتهادی برای بازگرداندن عدالت به مرکز گفتمان فقهی تأکید داشتند. عدالت اخلاقی در فقه اسلامی مفهومی سیال، تاریخی و وابسته به گفتمان‌های معرفتی و سیاسی است. بازسازی این گفتمان نیازمند پیوند میان عقل عملی، کرامت انسانی و روش‌شناسی نوین اجتهادی است تا فقه بتواند نقش مؤثرتری در تحقق عدالت اجتماعی ایفا کند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/36/32