شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 7 2024 10 03 A Qualitative Study of the Experience of Regret and Moral Return in the System of Repentance in Islamic Jurisprudence بررسی کیفی تجربه ندامت و بازگشت اخلاقی در نظام توبه در فقه اسلامی 1 9 EN مجتبی نیک‌خو گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران زهرا موسوی‌زاده گروه فقه سیاسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2024 07 23 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aims to qualitatively explore the lived experience of remorse and moral return in the Islamic jurisprudential framework of repentance. A qualitative content analysis approach was employed. Data were collected through semi-structured interviews with 22 participants who had personally experienced repentance, selected purposively from Tehran. Interviews continued until theoretical saturation was achieved. Data were transcribed, coded, and analyzed using NVivo software. Analysis revealed three main categories: "lived experience of remorse," "moral return pathway," and "jurisprudential and spiritual contexts of repentance." These included subthemes such as shame and guilt, ethical reconsideration, attempts to make amends, spiritual rebirth, religious rituals, and legal-religious understanding of repentance. Participants described repentance as a holistic process of identity, ethical, and spiritual reconstruction in relation to God and society. Repentance in Islamic jurisprudence functions not only as a legal or ritual mechanism but also as a multidimensional transformative process that fosters ethical reform and spiritual realignment. Genuine repentance leads to behavioral change, renewed social relationships, and enhanced spiritual awareness, positioning it as a valuable tool for moral rehabilitation and psychological well-being.</p> <p>هدف این پژوهش، واکاوی کیفی تجربه ندامت و بازگشت اخلاقی در نظام توبه از منظر فقه اسلامی و کشف مؤلفه‌های معنوی، اخلاقی و فقهی مؤثر بر این فرایند است. این مطالعه با روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ مشارکت‌کننده دارای تجربه توبه واقعی از میان ساکنان شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها ضبط، پیاده‌سازی، کدگذاری و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی سه مقوله اصلی شامل «تجربه زیسته ندامت»، «مسیر بازگشت اخلاقی» و «زمینه‌های فقهی و معنوی توبه» شد. هر مقوله دارای چندین زیرمقوله از جمله احساس شرم و گناه، بازاندیشی اخلاقی، تلاش برای جبران، تولد معنوی، مناسک دینی، و درک فقهی از توبه بود. مشارکت‌کنندگان توبه را به‌عنوان یک بازسازی هویتی، اخلاقی و معنوی در ارتباط با خدا و جامعه درک کرده بودند. توبه در فقه اسلامی نه‌تنها سازوکاری حقوقی و عبادی، بلکه فرآیندی چندوجهی در بازسازی هویت اخلاقی و معنوی فرد است. یافته‌ها نشان دادند که توبه صادقانه، منجر به تحول در رفتار، روابط اجتماعی و معنویت فرد می‌شود و می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد در اصلاح اخلاقی، بازگشت اجتماعی و سلامت روانی مورد توجه قرار گیرد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/37/33