شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 7 2024 10 03 Identifying the Components of Moral Responsibility in Confronting Modern Science from the Perspective of Islamic Philosophy شناسایی مؤلفه‌های مسئولیت اخلاقی در مواجهه با علم جدید از منظر فلسفه اسلامی 1 9 EN سیدمسعود طباطبایی گروه کلام اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران Journal Article 2024 07 22 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The aim of this study is to identify the components of moral responsibility in confronting modern science from the perspective of Islamic philosophy. This qualitative study employed a thematic analysis approach. Data were collected through semi-structured interviews with 24 experts in Islamic philosophy, ethics, and science. Participants were purposefully selected from scholars residing in Tehran. Interviews continued until theoretical saturation was reached. Data were transcribed and analyzed using NVivo software. The findings revealed three main themes: "philosophical foundations of moral responsibility," "ethical imperatives in confronting modern science," and "the moral lifestyle of the Muslim scientist." Subthemes such as the role of practical reason, will and agency, science-spirituality integration, social responsibility, global scientific ethics, and public accountability were identified. The results indicate that moral responsibility in Islamic philosophy is grounded in rational, existential, and spiritual dimensions. This study demonstrates that Islamic philosophy, rooted in both reason and revelation, provides a rich and indigenous framework for the ethical analysis of modern science. The identified components can be utilized in developing ethical science policies, academic training, and institutional frameworks. Moreover, the findings offer practical insights into fostering an ethically responsible lifestyle among Muslim scientists.</p> <p>هدف این پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های مسئولیت اخلاقی در مواجهه با علم جدید از منظر فلسفه اسلامی است. پژوهش حاضر به‌صورت کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از متخصصان حوزه فلسفه اسلامی، اخلاق و علم، گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند از میان اندیشمندان مقیم شهر تهران انتخاب شدند. مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و پس از پیاده‌سازی، با استفاده از نرم‌افزار NVivo مورد تحلیل مضمون قرار گرفتند. نتایج تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل: «مبانی فلسفی مسئولیت اخلاقی»، «الزامات کنش اخلاقی در مواجهه با علم جدید»، و «سبک زندگی اخلاقی دانشمند مسلمان» شد. در ذیل این مقوله‌ها، زیرمقوله‌هایی نظیر نقش عقل عملی، اراده و اختیار، پیوند علم با معنویت، مسئولیت اجتماعی دانشمند، اخلاق جهانی علم و پاسخ‌گویی علمی به جامعه شناسایی گردید. داده‌ها نشان دادند که مسئولیت اخلاقی در فلسفه اسلامی واجد ابعاد عقلانی، وجودی، و معنوی است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که فلسفه اسلامی، با تکیه بر عقل و وحی، می‌تواند چارچوبی غنی و بومی برای تحلیل اخلاق علم جدید ارائه دهد. مؤلفه‌های شناسایی‌شده در این پژوهش قابلیت استفاده در طراحی سیاست‌های اخلاقی، آموزش دانشگاهی، و نهادسازی در حوزه اخلاق علم را دارند. همچنین نتایج می‌توانند به تبیین سبک زندگی اخلاق‌مدار در میان دانشمندان مسلمان کمک نمایند.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/38/34