شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 7 2024 10 03 Exploring the Dimensions of Moral Education in the Prophet Muhammad’s Conduct: A Descriptive Qualitative Approach واکاوی ابعاد تربیت اخلاقی در سیره پیامبر اسلام با رویکرد کیفی توصیفی 1 9 EN زهرا تقوی اصفهانی گروه ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2024 07 24 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The purpose of this study is to explore the dimensions of moral education in the conduct of the Prophet Muhammad using a descriptive qualitative approach, focusing on its foundations, methods, and ethical indicators. This research employed a descriptive qualitative design and thematic content analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 24 experts in Islamic studies, education, and religious ethics based in Tehran. Participants were selected purposively and interviews continued until theoretical saturation. NVivo software was used to facilitate data coding, including open, axial, and selective coding processes. Data analysis resulted in three main themes: “Foundations of Moral Education,” “Methods of Moral Education,” and “Moral Characteristics Cultivated.” Each theme encompassed multiple subthemes and related concepts. The findings revealed that moral education in the Prophet’s conduct is rooted in innate human nature, divine revelation, affection, and rationality. The Prophet employed practical modeling, dialogue, storytelling, and positive reinforcement as educational strategies. Ethical traits such as honesty, humility, justice, and social responsibility were among the outcomes of his moral training. The conduct of the Prophet Muhammad offers a comprehensive and human-centered model of moral education that can be effectively applied in modern educational systems. This model aligns with human nature and fosters internalization of ethical values through gradual, emotional, and rational methods.</p> <p>هدف این پژوهش، واکاوی ابعاد تربیت اخلاقی در سیره پیامبر اسلام(ص) با استفاده از رویکرد کیفی توصیفی و شناسایی مبانی، روش‌ها و شاخص‌های اخلاقی نهفته در سنت تربیتی نبوی است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی توصیفی و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از اساتید و متخصصان حوزه‌های علوم اسلامی، تعلیم و تربیت و اخلاق دینی در شهر تهران جمع‌آوری گردید. انتخاب مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انجام شد. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار NVivo استفاده شد و مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی طی گردید. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل «مبانی تربیت اخلاقی»، «روش‌های تربیت اخلاقی» و «شاخص‌های اخلاقی پرورش‌یافته» شد. هر مقوله شامل چند زیرمقوله و مفاهیم مرتبط بود. یافته‌ها نشان داد که تربیت اخلاقی در سیره نبوی بر فطرت، وحی، محبت و عقلانیت استوار است و پیامبر از شیوه‌هایی چون گفت‌وگو، الگودهی عملی، قصه‌گویی و تقویت مثبت بهره می‌گرفت. شاخص‌هایی چون صداقت، تواضع، عدالت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی از دستاوردهای تربیت نبوی بودند. سیره پیامبر اسلام الگویی جامع و انسان‌محور برای تربیت اخلاقی ارائه می‌دهد که قابلیت کاربرد در نظام‌های آموزشی معاصر را دارد. این الگو، ضمن هماهنگی با فطرت انسانی، با بهره‌گیری از روش‌های تدریجی، عاطفی و تعقلی، امکان درونی‌سازی پایدار ارزش‌های اخلاقی را فراهم می‌سازد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/40/36