شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 9 2025 04 03 Identifying the Dimensions of Environmental Ethics in Islamic Jurisprudence: A Qualitative Thematic Content Analysis شناسایی ابعاد اخلاق زیست‌محیطی در آموزه‌های فقه اسلامی: یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای مضامین FA علیرضا مرادی‌نسب گروه حقوق کیفری اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران مرضیه سادات رفیعی گروه فقه جزایی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران Journal Article 2025 01 25 <p>The present study aims to identify and conceptualize the dimensions of environmental ethics within Islamic jurisprudential texts using a qualitative content analysis approach. Canonical Shi'a jurisprudential sources such as the works of Shahid Thani, Allama Hilli, and Imam Khomeini were analyzed. Data were examined using a hybrid deductive-inductive thematic analysis. The findings revealed five major dimensions of environmental ethics in Islamic law: “Prohibition of Corruption on Earth,” “Rights of Non-Human Creatures,” “Intergenerational Justice,” “Stewardship of Nature,” and “Collective Environmental Responsibility.” This study contributes to the expansion of ethical-jurisprudential frameworks in response to contemporary environmental crises.</p> <p>هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین ابعاد اخلاق زیست‌محیطی در متون فقه اسلامی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی است. در این مطالعه، متون فقهی معتبر شیعه از جمله آثار شهید ثانی، علامه حلی و امام خمینی (ره) مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای قیاسی-استقرایی بررسی شده و مضامین اصلی استخراج شدند. نتایج نشان داد که اخلاق زیست‌محیطی در فقه اسلامی در پنج بُعد اصلی شامل «حرمت افساد در زمین»، «لزوم رعایت حق موجودات غیرانسانی»، «عدالت بین نسلی»، «امانت‌داری نسبت به طبیعت» و «مسئولیت اجتماعی در قبال محیط زیست» قابل تبیین است. این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز توسعه رویکردهای فقهی-اخلاقی نوین در مواجهه با بحران‌های زیست‌محیطی باشد.</p>