شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 9 2025 04 03 A Qualitative Analysis of the Components of Moral Rationality in the Philosophical-Theological Thought of Al-Farabi تحلیل کیفی مؤلفه‌های عقلانیت اخلاقی در اندیشه فلسفی-کلامی فارابی FA مهدی الهی‌نژاد گروه فقه اجتماعی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران زهرا نیکزاد گروه حقوق عمومی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران پیمان سهرابی گروه فلسفه سیاسی اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 01 24 This study aims to identify the components of moral rationality in the philosophical and theological thought of Al-Farabi. Using qualitative thematic analysis, core texts such as Al-Madina al-Fadila and Tahsil al-Sa‘ada were examined. The findings reveal four central dimensions: “Harmony between Theoretical and Practical Reason,” “Teleological Ethics,” “Justice as Social Rationality,” and “The Guiding Role of Reason in Cultivating Virtues.” These dimensions highlight Al-Farabi's potential contribution to contemporary discussions on Islamic rational moral philosophy. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های عقلانیت اخلاقی در اندیشه فلسفی و کلامی فارابی انجام شده است. با استفاده از روش تحلیل مضمون کیفی، متون اصلی فارابی از جمله «آراء اهل المدینه الفاضله» و «تحصیل السعاده» مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان دادند که عقلانیت اخلاقی در اندیشه فارابی در چهار بُعد اساسی شامل «هماهنگی عقل نظری و عقل عملی»، «غایت‌گرایی اخلاقی»، «عدالت به‌مثابه عقلانیت اجتماعی» و «نقش عقل در هدایت فضائل» نمود می‌یابد. این مؤلفه‌ها ظرفیت بازخوانی اخلاق عقل‌محور اسلامی در عصر مدرن را فراهم می‌کنند.