شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 6 1403 04 13 Identifying the Elements of the Discourse of Virtue in Ethical Narratives Using Thematic Analysis شناسایی عناصر گفتمان فضیلت در روایات اخلاقی با روش تحلیل مضمون 1 9 FA محمدرضا علی‌اکبری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران Journal Article 1403 02 01 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study critically analyzes the concepts of "dignity" and "human worth" in jurisprudential texts, highlighting conceptual challenges using a conceptual analysis approach. The research employed a qualitative design utilizing conceptual analysis methodology. Data were collected through semi-structured interviews with 18 Islamic jurisprudence and law experts in Tehran. Participants were selected purposefully, and data collection continued until theoretical saturation was reached. Data analysis was conducted via thematic analysis using Nvivo software. Results revealed two forms of human dignity in jurisprudential texts: intrinsic dignity (natural and inalienable) and acquired dignity (dependent on piety and ethical actions). Furthermore, human worth was found to be distinct from dignity, primarily tied to social status and cultural norms. The applicability of these concepts in criminal, political, familial, and medical jurisprudence was clearly identified. Additional findings highlighted critical challenges including the conflict between certain Islamic punishments and the principle of human dignity, gender discrimination, conceptual ambiguity, and the necessity of compatibility with human rights principles. Despite the fundamental importance of dignity and human worth in Islamic jurisprudence, significant conceptual challenges persist, necessitating further clarification and reevaluation. Emphasizing human dignity in formulating and enforcing jurisprudential rulings and laws is crucial, serving as a foundation for social and educational policymaking.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی مفاهیم «کرامت» و «شأن انسانی» در متون فقهی و بررسی چالش‌های مفهومی آن با رویکرد تحلیل مفهومی انجام گرفت. پژوهش به‌صورت کیفی و با استفاده از روش تحلیل مفهومی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ نفر از متخصصان حوزه فقه و حقوق اسلامی در تهران جمع‌آوری گردید. انتخاب شرکت‌کنندگان به روش هدفمند صورت گرفت و فرآیند گردآوری داده‌ها تا اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها از طریق تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار Nvivo انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد مفهوم کرامت انسانی در متون فقهی به دو صورت کرامت ذاتی (طبیعی و غیرقابل سلب) و کرامت اکتسابی (وابسته به تقوا و عملکرد اخلاقی) مطرح است. همچنین مشخص شد که شأن انسانی مفهومی متفاوت از کرامت بوده و بیشتر وابسته به جایگاه اجتماعی و عرف است. کاربرد این مفاهیم در فقه کیفری، سیاسی، خانواده و پزشکی نیز به‌روشنی مشخص گردید. چالش‌هایی مانند تعارض مجازات‌های شرعی با اصل کرامت انسانی، تبعیض جنسیتی، ابهام مفهومی، و ضرورت تطابق با مفاهیم حقوق بشر از دیگر یافته‌ها بود. مفاهیم کرامت و شأن انسانی در فقه اسلامی با وجود اهمیت بنیادی، با چالش‌های قابل توجهی مواجه هستند که نیاز به بازنگری و تبیین دقیق‌تر دارند. توجه به اصل کرامت انسانی در تنظیم و اجرای احکام فقهی و قانونی ضروری بوده و باید مبنایی برای سیاست‌گذاری اجتماعی و آموزشی قرار گیرد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/48/37