شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 6 1403 04 13 Identifying the Components of Ethical Guidance in the Process of Jurisprudential Reasoning by Mujtahids: A Qualitative Study شناسایی مؤلفه‌های هدایت اخلاقی در فرآیند استنباط احکام توسط مجتهدان 1 9 FA رضا دهقان‌منشادی رضا دهقان‌منشادی: گروه حقوق کیفری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران مهدیه انوری گروه فلسفه حقوق، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 1403 01 31 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aimed to identify the components of ethical guidance in the process of jurisprudential reasoning by mujtahids. A qualitative design was employed using semi-structured interviews with 14 prominent mujtahids residing in Tehran. Data were collected until theoretical saturation and analyzed through open, axial, and selective coding using NVivo software. The results revealed three main themes of ethical guidance in jurisprudential reasoning: ethical backgrounds (including ethical training, self-monitoring, pure intention, and sensitivity to justice), ethical procedures (priority of Sharia objectives, ethical conscience, assessment of social impacts, consultation, and caution in issuing fatwas), and ethical challenges (external pressures, conflict between texts and human values, varied responsibility perceptions, and generational gaps). These components play a critical role in ensuring the quality and legitimacy of jurisprudential inference. Findings indicate that ethical guidance significantly enhances accuracy, justice, and legitimacy in issuing religious rulings. Strengthening ethical education and establishing consultative environments can improve mujtahids’ performance. Furthermore, revising and adapting ethical concepts to social changes is essential.</p> <p>این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های هدایت اخلاقی در فرآیند استنباط احکام توسط مجتهدان انجام شد. پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ مجتهد برجسته ساکن تهران بود. داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری جمع‌آوری شد و تحلیل آنها با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی به کمک نرم‌افزار NVivo انجام گرفت. یافته‌ها حاکی از وجود سه مقوله اصلی در هدایت اخلاقی استنباط فقهی بود: پیش‌زمینه‌های اخلاقی (شامل تربیت اخلاقی، خودنظارتی، نیت خالص و حساسیت به عدالت)، رویه‌های اخلاقی (اولویت مقاصد شریعت، وجدان اخلاقی، سنجش آثار اجتماعی، مشورت و احتیاط در فتوا) و چالش‌های اخلاقی (فشارهای بیرونی، تعارض نص و ارزش‌های انسانی، برداشت متفاوت مسئولیت و فاصله نسلی). این مؤلفه‌ها نقش کلیدی در تضمین کیفیت و مشروعیت استنباط فقهی دارند. نتایج نشان می‌دهد که هدایت اخلاقی در فرآیند استنباط، نقش مهمی در ارتقاء دقت، عدالت و مشروعیت احکام شرعی ایفا می‌کند و تقویت تربیت اخلاقی و ایجاد فضای مشورتی می‌تواند به بهبود عملکرد مجتهدان کمک کند. همچنین نیاز به بازنگری و تطبیق مفاهیم اخلاقی با تحولات اجتماعی امری ضروری است.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/53/40