شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 8 1403 10 13 A Qualitative Analysis of the Meaning of “Taqarrub” (Spiritual Nearness) in Worship Practices with a Focus on Its Ethical Components تحلیل کیفی معنای تقرب در اعمال عبادی با تمرکز بر مؤلفه‌های اخلاقی آن 1 9 FA سیدرضا میردامادی گروه فقه تطبیقی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران علیرضا حسن‌پور گروه حقوق اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران سوسن رجایی گروه کلام اسلامی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 1403 08 05 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aims to qualitatively analyze the meaning of “taqarrub” (spiritual nearness) in worship practices with a focus on its ethical dimensions based on lived experiences of devout individuals. This qualitative research employed thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 16 religious participants residing in Tehran, selected through purposive sampling with theoretical diversity. Interviews continued until theoretical saturation was reached. Data analysis followed a three-stage coding process (open, axial, and selective) using NVivo software. Findings revealed that “taqarrub” is perceived as a multi-dimensional and deeply ethical phenomenon. Three main themes emerged: “inner experience of taqarrub,” “ethical components of taqarrub,” and “the role of worship in moral development.” Subthemes included spiritual presence, sincerity in intention, humility, empathy, and moral purification through prayer. Participants perceived taqarrub not only as a devotional state but as a transformative moral and social process. This study concludes that worship practices foster genuine taqarrub only when accompanied by pure intention, ethical self-awareness, and social commitment. Thus, taqarrub should be conceptualized beyond ritual formalities, as a moral, spiritual, and social journey. The results can inform Islamic education programs aiming to integrate ethics with spirituality.</p> <p>هدف این پژوهش، تحلیل کیفی معنای «تقرب» در اعمال عبادی با تمرکز بر مؤلفه‌های اخلاقی آن از منظر تجربه زیسته افراد دیندار است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۶ نفر از افراد مذهبی ساکن تهران گردآوری شد. انتخاب مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و با رعایت تنوع نظری انجام شد. جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) و با کمک نرم‌افزار NVivo صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد که تقرب در تجربه زیسته مشارکت‌کنندگان، پدیده‌ای چندبعدی و عمیقاً اخلاق‌محور است. سه مقوله اصلی از داده‌ها استخراج شد: «تجربه درونی تقرب»، «مؤلفه‌های اخلاقی در تقرب» و «نقش اعمال عبادی در رشد اخلاقی». هر یک از این مقوله‌ها شامل چند زیرمقوله نظیر احساس حضور الهی، صداقت در نیت، تواضع، همدلی، و پالایش نیت از طریق دعا بود. مشارکت‌کنندگان تقرب را نه‌تنها به‌عنوان تجربه‌ای عبادی، بلکه به‌مثابه فرایندی اخلاقی و اجتماعی ادراک می‌کردند. این پژوهش نشان داد که عبادات زمانی منجر به تقرب واقعی می‌شوند که با خلوص نیت، آگاهی اخلاقی، و تعهد اجتماعی همراه باشند. بنابراین تقرب را باید فراتر از مناسک ظاهری، به‌مثابه فرآیندی اخلاقی، معنوی و اجتماعی در نظر گرفت. این نتایج می‌تواند در طراحی برنامه‌های تربیتی دینی مبتنی بر اخلاق اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/58/44