شریعت، فلسفه و اخلاق 2 پیاپی 8 1403 10 13 Identifying the Indicators of Moral Self-Control Based on the Teachings of Nahj al-Balagha شناسایی شاخص‌های خودکنترلی اخلاقی بر مبنای آموزه‌های نهج‌البلاغه 1 9 FA سیدمجتبی علوی‌نیا گروه فلسفه دین، دانشگاه تهران، تهران، ایران راضیه باغبانی گروه حقوق بشر اسلامی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 1403 08 06 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The aim of this study is to identify the indicators of moral self-control based on the teachings of Nahj al-Balagha through a qualitative interpretive approach. This qualitative study was conducted using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 20 experts and scholars in Islamic ethics, religious studies, and Nahj al-Balagha in Tehran. Purposeful sampling was applied and continued until theoretical saturation. Interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software. Data validity was ensured through participant verification, peer debriefing, and systematic coding documentation. The results yielded three main themes: “moral self-awareness,” “management of impulses and motivations,” and “practical commitment to moral values.” Each theme included subthemes such as self-knowledge, self-monitoring, anger control, moderation of desire, commitment to promises, and avoidance of hidden sins. These indicators reflect profound interpretations of moral principles embedded in Nahj al-Balagha. This study reveals that moral self-control in Nahj al-Balagha is not merely a psychological skill but a multi-dimensional ethical-spiritual virtue encompassing cognitive, emotional, and behavioral aspects. These indicators can inform Islamic educational programming and contribute to the development of culturally grounded models of self-control.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی شاخص‌های خودکنترلی اخلاقی بر مبنای آموزه‌های نهج‌البلاغه با رویکردی کیفی و تفسیرمحور است. این مطالعه به روش کیفی و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با ۲۰ نفر از متخصصان و استادان حوزه اخلاق اسلامی، معارف دینی و نهج‌البلاغه در شهر تهران گردآوری شد. نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام گرفت و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. متن مصاحبه‌ها به‌صورت واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل گردید. اعتبار داده‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، همتایان و ثبت مراحل تحلیل تضمین شد. یافته‌های پژوهش منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل «خودآگاهی اخلاقی»، «مدیریت تمایلات و انگیزه‌ها» و «التزام عملی به ارزش‌ها» شد. هر یک از این مقوله‌ها شامل زیرمقوله‌هایی مانند شناخت نفس، محاسبه نفس، مهار خشم، تعدیل شهوت، وفاداری به عهد و پرهیز از گناه پنهان بودند که هریک دارای کدهای مفهومی متعددی بودند. این شاخص‌ها بازتاب‌دهنده برداشت‌های عمیق از مفاهیم اخلاقی در نهج‌البلاغه هستند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که خودکنترلی اخلاقی در آموزه‌های نهج‌البلاغه نه‌تنها یک مهارت روانی، بلکه یک فضیلت اخلاقی-معنوی با ابعاد شناختی، هیجانی و رفتاری است. بهره‌گیری از این شاخص‌ها می‌تواند در طراحی برنامه‌های تربیتی اسلامی و توسعه الگوهای بومی خودکنترلی مفید واقع شود.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/61/48