شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 11 1404 09 10 The Role of Arbitration and Judicial Intervention in Resolving Marital Disputes from the Perspective of the Qur’an and the Iraqi Personal Status Law نقش داوری و مداخله قضایی در حل اختلافات زناشویی از منظر آیات‌ قرآن کریم و قانون احوال شخصیه عراق 1 14 FA ضرغام عبد الهادي ناصر مكصوصي دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ایران ماجد نجاریان گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ایران عدنان هاشم جواد الشروفي گروه حقوق، دانشگاه كربلاء، استان کربلا، عراق محمدرضا شمشیری گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامي، اصفهان، ایران Journal Article 1404/06/17 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">The family occupies a central position in Islamic law, and the Qur’an approaches marital conflict through a reform-oriented and preventive framework. Rather than denying the occurrence of spousal disputes, Qur’anic teachings recognize them as a natural aspect of marital life that can be managed through ethical and social mechanisms. Qur’an 4:35 establishes arbitration as a primary means of resolving serious marital discord by appointing two arbiters from the families of the spouses, emphasizing reconciliation before any consideration of dissolution. In contrast, the Iraqi Personal Status Law, despite its general inspiration from Islamic jurisprudence, structures the resolution of marital disputes primarily through judicial intervention, rendering arbitration a dependent and largely formal procedure under judicial authority. This study adopts an analytical–comparative approach to examine the divergence between the Qur’anic model of arbitration and the court-centered framework of Iraqi family law. The findings indicate that the dominance of adversarial judicial procedures and evidentiary formalism has weakened reconciliation efforts and contributed to the increase of judicial divorces. The study concludes that restoring arbitration to its independent and reform-oriented role, while limiting judicial intervention to cases of necessity, may enhance the alignment of Iraqi family law with the objectives of Islamic law and contemporary social needs.</p> <p>نهاد خانواده در شریعت اسلامی جایگاهی بنیادین دارد و قرآن کریم با نگاهی اصلاح‌محور، اختلافات زناشویی را امری محتمل اما قابل مدیریت می‌داند. در این چارچوب، داوری به‌عنوان سازوکاری پیشگیرانه و اخلاقی، پیش از هرگونه مداخله الزام‌آور قضایی پیش‌بینی شده است. آیه ۳۵ سوره نساء با تصریح بر ارجاع اختلافات شدید به حکمین از خانواده زوجین، الگویی متمایز از حل اختلاف ارائه می‌دهد که هدف اصلی آن حفظ پیوند زناشویی و جلوگیری از طلاق شتاب‌زده است. در مقابل، قانون احوال شخصیه عراق، علی‌رغم الهام‌گیری کلی از فقه اسلامی، حل اختلافات زناشویی را عمدتاً در قالب رسیدگی قضایی سامان‌دهی کرده و نقش داوری را به نهادی غیرمستقل و تابع اراده قاضی تقلیل داده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی–تطبیقی و با بهره‌گیری از منابع فقهی، تفسیری و حقوقی، به بررسی نسبت میان داوری قرآنی و مداخله قضایی در قانون عراق می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که غلبه منطق دعوامحور و تشریفات قضایی، نه‌تنها امکان اصلاح روابط زناشویی را کاهش داده، بلکه در مواردی به تشدید تعارض و افزایش طلاق قضایی انجامیده است. پژوهش نتیجه می‌گیرد که بازتعریف جایگاه داوری و تنظیم صحیح نسبت آن با قضاوت، می‌تواند گامی مؤثر در جهت هم‌سویی قانون احوال شخصیه عراق با مقاصد شریعت اسلامی و نیازهای اجتماعی معاصر باشد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/67/51