شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 11 1404 06 01 Applying the Philosophy of Sociology to Qualitative Methodology: Rethinking the Research Field کاربست فلسفه جامعه‌شناسی در روش‌شناسی کیفی: بازاندیشی در میدان تحقیق 1 14 FA حبیبه غروی دانشجوی دکتری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پردیسان،‌ ایران مجید کافی دانشیار و هییت علمی جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پردیسان،‌ ایران Journal Article 1404/01/02 Qualitative methodology has emerged as one of the most influential approaches for studying social phenomena; however, its application without adequate attention to its philosophical and sociological foundations may reduce qualitative inquiry to a set of technical data collection procedures. This article examines the relationship between the philosophy of sociology and qualitative methodology and explores how this relationship contributes to a reconceptualization of the research field. The study adopts an analytical–interpretive approach based on a review of classical and contemporary works in the philosophy of sociology, interpretive sociology, and qualitative research methodology. The findings indicate that social reality, within interpretive and phenomenological traditions, is not a fixed and independent entity but is continuously constituted through social interaction, lived experience, and processes of meaning-making. Accordingly, the research field should be understood not merely as a site for gathering data but as a dynamic arena in which meanings are produced and reproduced, where structure and agency interact, and where social knowledge is constructed. The analysis further demonstrates that major qualitative methods, including interviews, ethnography, and discourse analysis, should be viewed as interpretive and intersubjective processes rather than neutral research techniques. In these processes, the researcher actively participates in the production of knowledge and cannot be separated from the field under investigation. The article highlights the central importance of researcher reflexivity and argues that critical reflection on one’s assumptions, position, and influence is a necessary condition for generating valid social understanding. Finally, a conceptual framework is proposed that integrates meaning, structure, agency, the research field, and reflexivity as interconnected dimensions of qualitative inquiry. This framework offers a basis for strengthening qualitative research practices and advancing a more critical, contextual, and philosophically informed understanding of social reality. روش‌شناسی کیفی در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین رویکردهای مطالعه پدیده‌های اجتماعی تبدیل شده است، اما بهره‌گیری از آن بدون توجه به مبانی فلسفی و جامعه‌شناختی می‌تواند به تقلیل روش‌های کیفی به مجموعه‌ای از فنون گردآوری داده منجر شود. هدف این مقاله بررسی نسبت میان فلسفه جامعه‌شناسی و روش‌شناسی کیفی و تبیین نقش این نسبت در بازاندیشی مفهوم میدان تحقیق است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی ـ تفسیری و بر پایه مطالعه منابع نظری و آثار کلاسیک و معاصر فلسفه جامعه‌شناسی، جامعه‌شناسی تفسیری و روش‌شناسی کیفی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که واقعیت اجتماعی در رویکردهای تفسیری و پدیدارشناختی، امری ثابت و مستقل از کنشگران نیست، بلکه در بستر تعاملات اجتماعی، تجربه‌های زیسته و فرایندهای معناسازی شکل می‌گیرد. بر این اساس، میدان تحقیق نه صرفاً فضایی برای گردآوری داده، بلکه عرصه‌ای برای تولید و بازتولید معنا، تعامل میان ساختار و عاملیت، و شکل‌گیری دانش اجتماعی است. همچنین نتایج نشان می‌دهد که ابزارهای اصلی پژوهش کیفی مانند مصاحبه، اتنوگرافی و تحلیل گفتمان باید به‌عنوان فرایندهایی تفسیری و بیناذهنی فهم شوند که در آن‌ها پژوهشگر نقش فعالی در تولید دانش دارد. مقاله بر اهمیت بازتابندگی پژوهشگر تأکید می‌کند و آن را شرطی اساسی برای دستیابی به شناخت معتبر از واقعیت اجتماعی می‌داند. در نهایت، الگوی مفهومی مبتنی بر پیوند معنا، ساختار، عاملیت، میدان تحقیق و بازتابندگی ارائه می‌شود که می‌تواند مبنایی برای تقویت پژوهش‌های کیفی در علوم اجتماعی و گسترش فهم انتقادی از واقعیت اجتماعی باشد.

https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/71/106