شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 12 1404 12 10 The Role of Theoretical Foundations in Preventing Intellectual Deviations with Emphasis on the Theories of Ayatollah Misbah Yazdi نقش مبانی نظری در پیشگیری از انحرافات فکری با تأکید بر نظریات آیت‌الله مصباح یزدی 1 14 FA زهره آزادی استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران ، ایران محمد الهی دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، یاسوج، ایران Journal Article 1404/01/10 <p>Intellectual deviation constitutes a major challenge for contemporary societies, particularly within religious and cultural contexts, due to its profound impact on identity formation, belief systems, and social behavior. This phenomenon extends beyond mere diversity of opinion or simple cognitive error and is deeply rooted in the destabilization of theoretical foundations and the erosion of criteria for distinguishing truth from falsehood. The present study aims to examine the role of theoretical foundations in preventing intellectual deviations, with particular emphasis on the intellectual framework of Ayatollah Misbah Yazdi. Employing a narrative review methodology and a descriptive analytical approach, the study systematically analyzes Misbah Yazdi’s views in the domains of epistemology, ontology, anthropology, and axiology. The findings indicate that his emphasis on guided rationalism, critique of epistemological relativism and secularism, theocentric understanding of existence, recognition of human fitrah and free will, and insistence on stable moral values together form a coherent and effective framework for intellectual prevention. Moreover, the concepts of religious authority and doctrinal education emerge as complementary mechanisms that reinforce intellectual integrity within society. The study concludes that this integrated theoretical model not only demonstrates strong internal coherence but also possesses significant applicability to contemporary social conditions, offering a strategic foundation for cultural and educational policymaking aimed at sustainable prevention of intellectual deviations.</p> <p>انحرافات فکری از مهم‌ترین چالش‌های جوامع معاصر، به‌ویژه در بسترهای دینی و فرهنگی، به‌شمار می‌آیند و پیامدهای عمیقی در حوزه هویت، باورها و کنش‌های اجتماعی برجای می‌گذارند. این پدیده صرفاً به اختلاف نظر یا خطای معرفتی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در تزلزل مبانی نظری و فروپاشی معیارهای تشخیص حق از باطل دارد. هدف این پژوهش تبیین نقش مبانی نظری در پیشگیری از انحرافات فکری با تأکید بر منظومه فکری آیت‌الله مصباح یزدی است. پژوهش حاضر با روش مروری روایتی و رویکرد تحلیل توصیفی انجام شده و بر بررسی نظام‌مند آثار و دیدگاه‌های ایشان در حوزه‌های معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و ارزش‌شناسی تمرکز دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اندیشه آیت‌الله مصباح یزدی با تأکید بر عقل‌گرایی هدایت‌شده، نقد نسبی‌گرایی و سکولاریسم معرفتی، تبیین توحیدمحور از هستی، توجه به فطرت و اختیار انسان، و تأکید بر ثبات معیارهای ارزشی، چارچوبی منسجم و کارآمد برای صیانت فکری جامعه فراهم می‌آورد. همچنین نقش ولایت و تعلیم و تربیت اعتقادی در این منظومه به‌عنوان سازوکارهای مکمل پیشگیری از انحرافات فکری برجسته می‌شود. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که این چارچوب نظری، علاوه بر انسجام درونی، از قابلیت کاربست در شرایط اجتماعی معاصر برخوردار است و می‌تواند مبنایی راهبردی برای سیاست‌گذاری فرهنگی و آموزشی در جهت پیشگیری پایدار از انحرافات فکری فراهم سازد.</p> https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/80/54