شریعت، فلسفه و اخلاق 3 پیاپی 14 1404 12 01 The Correlation Between the Rationality of Ethical Propositions and Customary Approval from Avicenna’s Perspective تحلیل ملازمه عقلانیت گزاره‌های اخلاقی با تایید عرف از دیدگاه ابن سینا 1 15 FA ابراهیم نوری دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، حقوق و معارف، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. محمداسلم رئیسی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. Journal Article 1404/07/10 The analysis of ethical propositions from the perspective of Avicenna demonstrates that morality is not merely subordinate to theoretical reason but also relies upon social acceptance and customary recognition. The necessity of this study arises from the fact that a precise understanding of the relationship between rationality and custom makes it possible to clarify both the practical and theoretical status of ethics and contributes to explaining the relationship among reason, will, and moral action. Using a descriptive–analytical method, this research examines Avicenna’s principal philosophical works, including Al-Isharat wa al-Tanbihat and Al-Shifa’, and extracts his views concerning virtues and vices, ethical common opinions (mashhurat), the principle of moderation, and the role of theoretical and practical reason in determining the truth or falsity of propositions. The findings indicate that, according to Avicenna, ethical propositions possess truth-value while simultaneously requiring social acceptance in order to become effective within moral practice. Accordingly, theoretical reason and demonstrative proof secure the truth and correspondence of ethical propositions to reality, whereas custom and public approval provide the conditions necessary for their practical realization and application. These findings highlight the significance of the inseparable relationship between rationality and customary validation in Avicenna’s ethical system and present an intermediary framework reconciling moral realism with the functional role of social convention. تحلیل گزاره‌های اخلاقی از منظر ابن‌سینا روشن می‌سازد که اخلاق نه تنها تابع عقل نظری، بلکه متکی به پذیرش اجتماعی و عرف نیز هست. ضرورت این مطالعه از آنجا ناشی می‌شود که فهم دقیق رابطه میان عقلانیت و عرف، امکان تبیین جایگاه عملی و نظری اخلاق را فراهم می‌آورد و به روشن شدن نسبت عقل، اراده و عمل اخلاقی کمک می‌کند. در این پژوهش، با روش تحلیلی ـ توصیفی، متون اصلی فلسفی ابن‌سینا شامل الاشارات و التنبیهات و الشفاء بررسی شد و دیدگاه‌های وی درباره فضایل و رذایل، مشهورات اخلاقی، قاعده اعتدال، و نقش عقل نظری و عقل عملی در صدق و کذب گزاره‌ها استخراج گردید. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که از نظر ابن‌سینا، گزاره‌های اخلاقی هم قابلیت صدق و کذب دارند و هم بدون پذیرش اجتماعی نمی‌توانند در عمل اخلاقی مؤثر باشند. بدین ترتیب، عقل نظری و برهان، صدق و واقع‌نمایی گزاره‌ها را تأمین می‌کند و عرف و پذیرش عمومی، امکان تحقق عملی و کاربردی آن‌ها را فراهم می‌آورد. این یافته‌ها اهمیت ملازمه میان عقلانیت و تأیید عرف را در نظام اخلاقی ابن‌سینا نشان می‌دهند و چارچوبی میانجی میان واقع‌گرایی اخلاقی و نقش عرف ارائه می‌کنند.

https://www.journalspe.com/index.php/spe/article/download/96/122